ΤΗΣ ΜΑΡΙΑ ΛΑΤΣΗ
Το τελευταίο διάστημα γίνεται πολύς λόγος για το δημογραφικό ζήτημα που είναι πράγματι ένα τεράστιο και πολύπλοκο πρόβλημα που επηρεάζει πολλές χώρες παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Οι γεννήσεις έχουν μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με τον δείκτη γονιμότητας να βρίσκεται κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης του πληθυσμού. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής σε συνδυασμό με τη μείωση των γεννήσεων οδηγεί σε έναν ολοένα και πιο ηλικιωμένο πληθυσμό.
Σε πολλές περιπτώσεις, η μετανάστευση νέων ατόμων προς το εξωτερικό επιδεινώνει ακόμα περισσότερο την κατάσταση. Όλα αυτά έχουν σοβαρές συνέπειες σε πολλούς τομείς της οικονομίας, της κοινωνίας, της γεωπολιτικής. Μειώνεται το εργατικό δυναμικό, αυξάνονται οι πιέσεις στα ασφαλιστικά ταμεία και τα συστήματα υγείας, ενώ παράλληλα επηρεάζεται η παραγωγικότητα και η ανταγωνιστικότητα. Αλλάζει η δομή της κοινωνίας, με περισσότερους ηλικιωμένους και λιγότερους νέους. Αυτό επηρεάζει τις οικογενειακές δομές και δημιουργεί νέες ανάγκες σε κοινωνικές υπηρεσίες. Η μείωση του πληθυσμού μπορεί να επηρεάσει μακροπρόθεσμα την ισχύ και τον ρόλο μιας χώρας.
Η αντιμετώπιση του δημογραφικού είναι μια μακροχρόνια διαδικασία που απαιτεί συντονισμένες ενέργειες από το κράτος και την κοινωνία. Να ενισχυθεί η οικογένεια και να στηριχθούν οι νέοι. Εφαρμογή πολιτικών που στηρίζουν οικονομικά και πρακτικά τις οικογένειες με παιδιά (επιδόματα, φορολογικές ελαφρύνσεις, υπηρεσίες φύλαξης παιδιών). Δημιουργία ευκαιριών απασχόλησης και βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, ώστε να μειωθεί η μετανάστευση προς το εξωτερικό.
Χρειάζεται, ωστόσο, και μαι σωστή διαχείριση και ενσωμάτωση των μεταναστευτικών ροών που ενδεχομένως θα συμβάλει στην ανανέωση του πληθυσμού. Και τέλος, βελτίωση των υπηρεσιών υγείας και φροντίδας για τους ηλικιωμένους, ώστε να διατηρούνται ενεργοί και παραγωγικοί για μεγαλύτερο διάστημα.
Είναι ένα θέμα που δεν έχει εύκολες λύσεις, αλλά η συζήτηση και ο σχεδιασμός μακροπρόθεσμων πολιτικών είναι απαραίτητος για το μέλλον. Η ενίσχυση της οικογένειας και η στήριξη των νέων αποτελούν κεντρικούς άξονες για την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος, καθώς στοχεύουν απευθείας στις αιτίες της υπογεννητικότητας και της μετανάστευσης. Η υλοποίηση πολιτικών που μειώνουν το οικονομικό και κοινωνικό κόστος της τεκνοποίησης μπορεί να δώσει κίνητρα στα νέα ζευγάρια να κάνουν παιδιά και να παραμείνουν στη χώρα.
Για να δούμε πώς θα μπορούσαν να εξειδικευτούν τα μέτρα ενίσχυσης της Οικογένειας. Μπορεί τα κίνητρα να είναι οικονομικά, όπως επίδομα γέννησης, φορολογικές ελαφρύνσεις και φυσικά στήριξη των πολυτέκνων. Δηλαδή, αύξηση και στοχευμένη παροχή επιδομάτων για κάθε παιδί που γεννιέται, ανάλογα με τον αριθμό των τέκνων, αύξηση του αφορολόγητου ορίου για οικογένειες με παιδιά και άλλες φορολογικές απαλλαγές που μειώνουν το οικονομικό βάρος και ειδικά προγράμματα και παροχές για τις πολύτεκνες οικογένειες (π.χ. τιμητική σύνταξη).
Επέκταση της άδειας μητρότητας και πατρότητας, καθώς και παροχή γονικής άδειας μετ’ αποδοχών. Επέκταση των δημόσιων βρεφονηπιακών σταθμών και παροχή επιδομάτων για τη φύλαξη παιδιών σε ιδιωτικές δομές. Και ενθάρρυνση της τηλεργασίας και των ευέλικτων ωραρίων για να διευκολυνθεί η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής.
Για τους νέους πρέπει να υπάρξουν προγράμματα κατάρτισης και επιδοτούμενα προγράμματα απασχόλησης, να ενισχυθεί η νεανική επιχειρηματικότητα με την παροχή χρηματοδοτικών εργαλείων και συμβουλευτικής υποστήριξης για την ίδρυση νέων επιχειρήσεων. Επίσης να υπάρξει επιδότηση ενοικίου ή παροχή χαμηλότοκων στεγαστικών δανείων για να διευκολυνθεί η ανεξαρτητοποίηση των νέων.
Η επιτυχία αυτών των πολιτικών εξαρτάται από τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και τη συνέπεια στην εφαρμογή τους, καθώς το δημογραφικό είναι ένα σύνθετο πρόβλημα που απαιτεί χρόνο για να αντιμετωπιστεί.
Θα πρέπει να κατανοηθεί από τους κυβερνώντες, κυρίως εδώ στην Ελλάδα ότι εάν δεν λυθεί άμεσα το δημογραφικό, το μέλλον δεν προδιαγράφεται ευοίωνο. Η Ελλάδα συρρικνώνεται
Αυτή είναι μια πολύ σημαντική επισήμανση. Το δημογραφικό πρόβλημα είναι πράγματι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το μέλλον της Ελλάδας και η αντιμετώπισή του απαιτεί άμεση και συντονισμένη δράση από την πολιτεία. Η συρρίκνωση του πληθυσμού έχει σοβαρές συνέπειες σε όλους τους τομείς της οικονομικής και κοινωνικής ζωής.
Η μείωση του πληθυσμού, και ειδικά του ενεργού εργατικού δυναμικού, έχει άμεσες και δραματικές επιπτώσεις στην οικονομία. Η Ελλάδα συρρικνώνεται, και αυτό επηρεάζει το Ασφαλιστικό Σύστημα. Με λιγότερους εργαζόμενους και περισσότερους συνταξιούχους, το ασφαλιστικό σύστημα καθίσταται μη βιώσιμο. Οι εισφορές μειώνονται, ενώ οι ανάγκες για συντάξεις και παροχές υγείας αυξάνονται.
Η έλλειψη νέων, ειδικευμένων εργαζομένων δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στην αγορά εργασίας. Επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν προσωπικό, γεγονός που περιορίζει την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Ένας γηράσκων πληθυσμός με μειωμένη κατανάλωση και λιγότερο δυναμισμό δεν αποτελεί ελκυστικό περιβάλλον για νέες επενδύσεις.
Η επίλυση του προβλήματος δεν είναι απλή, αλλά απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και τη θέσπιση πολιτικών που θα δώσουν κίνητρα στους νέους ανθρώπους να κάνουν οικογένεια και να παραμείνουν στην Ελλάδα. Κάποια από τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν περιλαμβάνουν:
Οικονομικά κίνητρα, όπως αυξημένα επιδόματα γέννησης και τεκνοποίησης, φορολογικές ελαφρύνσεις, καθώς και η επέκταση και βελτίωση των δημόσιων βρεφονηπιακών σταθμών. Δημιουργία ευκαιριών απασχόλησης με αξιοπρεπείς μισθούς, προγράμματα κατάρτισης που συνδέονται με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, και παροχή βοήθειας για την απόκτηση κατοικίας. Η ενσωμάτωση μεταναστευτικών ροών μπορεί να συμβάλει στην ανανέωση του πληθυσμού, αλλά απαιτεί τη θέσπιση συγκεκριμένων κανόνων και πολιτικών ένταξης.
Η Ελλάδα έχει ακόμα την ευκαιρία να αντιστρέψει αυτή την πορεία, αλλά αυτό απαιτεί την αναγνώριση της σοβαρότητας του προβλήματος από την πολιτική ηγεσία και την υλοποίηση τολμηρών, μακροπρόθεσμων λύσεων.
Πηγή: Περιοδικό ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ