Ένας καρπός βαθιά συνδεδεμένος με τη μεσογειακή γη και τη γαστρονομική μας μνήμη, που αξίζει πραγματικά να ξαναβρεί θέση στην καθημερινότητά μας
Ο καρπός της χαρουπιάς (Ceratonia siliqua) γνωστός σήμερα ως χαρούπι, συνδέθηκε για αιώνες με την καθημερινή ζωή των ανθρώπων της Κρήτης, της Κύπρου, της Ρόδου και γενικότερα της Ανατολικής Μεσογείου. Σήμερα, επιστρέφει δυναμικά στις σύγχρονες κουζίνες, όχι πια ως τροφή των φτωχών, αλλά ως ένας μεσογειακός θησαυρός με ιστορία, γεύση και ιδιαίτερη διατροφική αξία.
Η χαρουπιά είναι ένα από τα πιο ανθεκτικά δέντρα της Μεσογείου. Αντέχει στην ξηρασία, χρειάζεται ελάχιστο νερό και μπορεί να ευδοκιμήσει ακόμη και στα πιο φτωχά εδάφη. Για τον λόγο αυτό θεωρείται σήμερα ιδιαίτερα σημαντική καλλιέργεια στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής και της βιώσιμης γεωργίας.
Στην Κρήτη, η χαρουπιά ήταν σημαντικό κομμάτι της επιβίωσης. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, το χαρούπι βοήθησε πολλές οικογένειες να αντιμετωπίσουν τον λιμό. Από τους καρπούς παρασκεύαζαν χαρουπάλευρο, χαρουπόμελο, ψωμί, παξιμάδια και ροφήματα. Η παράδοση αυτή είναι τόσο σημαντική ώστε η Αγροδιατροφική Παράδοση του Χαρουπιού στην Κρήτη έχει εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.
Παλαιότερα, οι χωρικοί έβραζαν τα χαρούπια για ώρες ώστε να παρασκευάσουν το χαρουπόμελο, ένα φυσικό, σκουρόχρωμο σιρόπι με γεύση που θυμίζει καραμέλα και κακάο. Άλλοι ξέραιναν τους καρπούς και τους άλεθαν, δημιουργώντας ένα αλεύρι που αναμειγνυόταν με το σιτάρι για ψωμί ή χρησιμοποιούνταν σε γλυκά και κουλούρια.
Σε αρκετές περιοχές της Μεσογείου, το χαρούπι υπήρξε και ζωοτροφή, ενώ οι σπόροι του χρησιμοποιούνταν ακόμη και ως μονάδα βάρους για πολύτιμους λίθους και χρυσό, από εκεί προέρχεται η λέξη καράτι. Συνδέθηκε ωστόσο για πολλά χρόνια με δύσκολες εποχές και φτώχεια. Ίσως γι’ αυτό, μετά τον πόλεμο, εγκαταλείφθηκε σε μεγάλο βαθμό. Όμως τα τελευταία χρόνια επιστρέφει ξανά στη γαστρονομία και τη σύγχρονη διατροφή. Σήμερα, χρησιμοποιείται στην αρτοποιία, στη ζαχαροπλαστική, σε φυτικά ροφήματα, σε μπάρες δημητριακών, σε παξιμάδια, σε παγωτά, αλλά και σε gourmet συνταγές. Το χαρουπάλευρο θεωρείται εξαιρετική εναλλακτική στο κακάο, ενώ το χαρουπόμελο χρησιμοποιείται ως φυσικό γλυκαντικό σε dressing, γλυκά και smoothies.
Διατροφικά, το χαρούπι παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Είναι φυσική γλυκαντική ουσία, πλούσιο σε φυτικές ίνες και περιέχει μέταλλα όπως ασβέστιο, κάλιο και μαγνήσιο. Δεν περιέχει καφεΐνη και θεοβρωμίνη όπως το κακάο, γεγονός που το κάνει πιο ήπιο για αρκετούς ανθρώπους. Επιπλέoν, διαθέτει αντιοξειδωτικές ενώσεις και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της παραδοσιακής μεσογειακής διατροφής που βασίζεται σε απλά, τοπικά και ανθεκτικά τρόφιμα.
Η γεύση του είναι ιδιαίτερη, θα έλεγα, άλλοι το αγαπούν και άλλοι δε το προτιμούν στα πιάτα τους μόνο όταν γνωρίσουν τη διατροφική του αξία. Γεύση, ζεστή, γήινη, με νότες καραμέλας και ήπιας σοκολάτας. Ταιριάζει εξαιρετικά με πορτοκάλι, μέλι, καρύδια, αμύγδαλα και ελαιόλαδο, υλικά που μας υπενθυμίζουν τη μεσογειακή κουζίνα.
Αν και πολλά παραδοσιακά υλικά επιστρέφουν κατά καιρούς ως τάση, το χαρούπι είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια μόδα. Είναι ένας καρπός βαθιά συνδεδεμένος με τη μεσογειακή γη και τη γαστρονομική μας μνήμη, που αξίζει πραγματικά να ξαναβρεί θέση στην καθημερινότητά μας.
Σήμερα μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Το χαρουπάλευρο μπορεί να γίνει ένα φυσικό ρόφημα που θυμίζει σοκολάτα χωρίς καφεΐνη, με πιο γήινη και ήπια γεύση. Πολλοί το απολαμβάνουν ακόμη και σκέτο, βρασμένο με νερό ή φυτικό γάλα, λίγο μέλι και κανέλα.
Τα παξιμάδια από χαρούπι μπορούν να προστεθούν σε έναν υπέροχο παραδοσιακό ντάκο με ξινομυζήθρα ή μαλακή μυζήθρα, ντομάτα, εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και λίγο φρέσκο θυμάρι. Το θυμάρι ισορροπεί ιδανικά τη φυσική γλυκύτητα του χαρουπιού και αναδεικνύει τον μεσογειακό χαρακτήρα του πιάτου.
Το χαρουπάλευρο ταιριάζει επίσης εξαιρετικά σε κέικ, cookies και ψωμιά, δίνοντας βαθιά γεύση και φυσική γλυκύτητα. Τα τελευταία χρόνια, αρκετοί σεφ το χρησιμοποιούν και σε παγωτά, κρέμες, χειροποίητες σοκολάτες ή ακόμη και σε αλμυρές σάλτσες.
Κέικ με χαρούπι, σοκολάτα και πορτοκάλι
Ένα αρωματικό, βαθιά μεσογειακό κέικ, όπου η γεύση του χαρουπιού δένει υπέροχα με τη μαύρη σοκολάτα και το φρέσκο πορτοκάλι.
Υλικά
• 250 γρ. αλεύρι για όλες τις χρήσεις
• 80 γρ. χαρουπάλευρο
• 120 γρ. καστανή ζάχαρη
• 1 κ.γ. κανέλα
• 1 πρέζα γαρίφαλο
• 1 φακελάκι baking powder
• 120 ml ελαιόλαδο ή ήπιο φυτικό λάδι
• 250 ml φρέσκος χυμός πορτοκαλιού
• Ξύσμα από 1 μεγάλο ακέρωτο πορτοκάλι
• 2 αυγά
• 80 γρ. κουβερτούρα ψιλοκομμένη
• 2 κ.σ. χαρουπόμελο
• 1 χούφτα καρύδια ή αμύγδαλα χοντροκομμένα
• 1 πρέζα θαλασσινό αλάτι
Εκτέλεση
- Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 175°C.
- Σε ένα μπολ ανακατεύουμε το αλεύρι, το χαρουπάλευρο, την κανέλα, το γαρίφαλο, το baking powder και το αλάτι.
- Σε δεύτερο μπολ χτυπάμε τα αυγά με τη ζάχαρη. Προσθέτουμε το ελαιόλαδο, τον χυμό πορτοκαλιού, το ξύσμα και το χαρουπόμελο.
- Ενώνουμε τα στερεά με τα υγρά υλικά και ανακατεύουμε απαλά.
- Προσθέτουμε τη σοκολάτα και τους ξηρούς καρπούς.
- Ψήνουμε σε βουτυρωμένη φόρμα για περίπου 45-50 λεπτά.
- Αφήνουμε να κρυώσει και, αν θέλουμε, περιχύνουμε με λίγο ζεστό χαρουπόμελο.
Καλή απόλαυση!
Πηγή: elculture.gr