Του Ηλία Γιαννακόπουλου – Φιλόλογου

«Να στοχεύεις ψηλά, το φεγγάρι. Ακόμα κι αν αποτύχεις, θα βρεθείς ανάμεσα στ’ αστέρια»  (Les  Brown, Αμερικανός συγγραφέας)

      Στο λυκαυγές του νέου έτους οι άνθρωποι συνηθίζουν να αναπροσαρμόζουν τα σχέδιά τους, να κρίνουν και να απορρίπτουν κάποιες επιλογές του περασμένου χρόνου ως ατελέσφορες και να σχεδιάζουν τα επόμενα βήματά τους με βάση τους νέους στόχους που θέτουν. Κι αυτό γιατί βαθιά πιστεύουν όλοι πως η ζωή χωρίς στόχο και θέληση είναι ένα καράβι στον Ωκεανό που πασχίζει να αποφύγει τα κύματα χωρίς όμως να γνωρίζει σε ποιο λιμάνι πρέπει να προσαράξει.

   Ο Αϊνστάιν θέλοντας να προβάλει με έμφαση το ρόλο των στόχων στη ζωή των ανθρώπων και ιδιαίτερα στον εμπλουτισμό του εσωτερικού κόσμου τόνισε με έναν επιγραμματικό τρόπο: «Αν θες να ζήσεις μια ζωή, εξάρτησέ την από έναν στόχο, όχι από ανθρώπους ή πράγματα». Ο άνθρωπος και ο πολιτισμός του διαχρονικά προσδιορίστηκαν καταλυτικά από τους ειδικούς και γενικούς στόχους που κάθε φορά ετίθεντο. Υπάρχει επομένως, μια σχέση διαλεκτική ανάμεσα στον άνθρωπο και τους στόχους που τίθενται, αφού το περιεχόμενο και η ποιότητα του ενός διαμορφώνει και τον «πλούτο» του άλλου.

Οι στόχοι ως πυροκροτητές

Ο εσωτερικός πλούτος του ανθρώπου τότε μόνο μπορεί να καλλιεργηθεί και να εξωτερικευθεί στο βαθμό που το άτομο πιστεύει σε μια ανώτερη ιδέα και «στρατεύεται» σε έναν μεγάλο σκοπό. Η ανθρώπινη ύπαρξη είναι από τη φύση της πολυδιάστατη. Εκείνο, όμως, που την ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα δημιουργήματα είναι η ύπαρξη ενός εσωτερικού κόσμου (συναισθηματικού, πνευματικού, κοινωνικού, ηθικού). Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά αυτού του «κόσμου» αποτελούν την προϋπόθεση για την ανέλιξη του ανθρώπινου όντος.

Η ανέλιξη αυτή, όμως, θεμελιώνεται πάνω στον εμπλουτισμό του ψυχικού κόσμου που συνιστά την πεμπτουσία της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Η καλλιέργεια, δηλαδή, του εσωτερικού κόσμου και ο εμπλουτισμός του με νέα στοιχεία δεν συνιστά μόνο μια γενετικά προγραμματισμένη εκδήλωση αλλά και μια «υποχρέωση» του ατόμου. Βέβαια, αυτό δεν μπορεί να αφεθεί στην τύχη ούτε στις δεσμεύσεις ή τις ευκαιρίες του περιβάλλοντος.

Ο άνθρωπος ως υποκείμενο της ιστορίας επιβάλλεται ο ίδιος να εκμεταλλευτεί το φυσικό «τάλαντο» καθώς και τις διευκολύνσεις του περιβάλλοντος για να «σηκωθεί λίγο ψηλότερα» σύμφωνα με την επιταγή του ποιητή. Η ενεργοποίηση, λοιπόν, όλων των δυνάμεων για την καλλιέργεια και εξωτερίκευση του εσωτερικού πλούτου μπορεί να επιτευχθεί μόνο, όταν ο άνθρωπος προσδεθεί στο άρμα μιας ανώτερης ιδέας και ενός μεγάλου σκοπού. Τα δύο αυτά κρατούν σε εγρήγορση τον ψυχικό κόσμο και τον καλούν σε μια υπέρβαση της γήινης υπόστασης του ανθρώπου.

      «Όσα βουνά κι αν ανεβείτε/ απ’ τις κορφές τους θ’ αγναντεύτε άλλες / κορφές, / ψηλότερες, μιαν άλλη πλάση ξελογιάστρα / και στην κορφή σα φτάσετε την κατάψηλη / πάλε θα καταλάβετε πως βρίσκεστε / σαν πρώτα κάτου απ’ όλα τ’ άστρα» (Κ. Παλαμάς)

Ο ποιητής δεν μάς διδάσκει μόνο την μετριοφροσύνη και τη «σεμνότητα» απέναντι στο αχανές του σύμπαντος, αλλά περισσότερο μάς προτρέπει να συνεχίσουμε την «ανάβαση» για την κατάκτηση κι άλλων στόχων.

Κι αυτό γιατί οι μεγάλες ιδέες (δημιουργία, αλλαγή κόσμου…) και οι μεγάλοι σκοποί (κοινωνική δικαιοσύνη, αυτονομία) λειτουργούν ως πυροκροτητές του εσωτερικού πλούτου και ωθούν το άτομο σε πράξεις που το αναβιβάζουν στην ψηλότερη θέση των φυσικών δημιουργημάτων. Οι πνευματικές αναζητήσεις, η ηθική αρτίωση, η κοινωνική ωρίμανση και η συναισθηματική ισορροπία ικανοποιούνται και πραγματώνονται μόνο όταν υπάρχουν μεγάλες ιδέες και στόχοι ικανοί να συγκλονίσουν τον άνθρωπο και να τον απελευθερώσουν από τη φυλακή της απραξίας, της συνήθειας, της καθημερινότητας και της παραίτησης.

Η ένδεια των σκοπών

Το «άνω θρώσκω» τότε μόνο δικαιώνεται και ενεργοποιείται όταν υπάρχουν οι κινητήριες δυνάμεις∙ αυτές δεν μπορεί να είναι υλικές (κατανάλωση…) αλλά να εμπεριέχουν εκείνα τα στοιχεία που θα αποκαλύπτουν το μεγαλείο του εσωτερικού πλούτου και θα συντελούν στην περαιτέρω απεξάρτηση από τη βολική συνήθεια της μετριότητας. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι οι μεγάλες ιδέες και σκοποί προϋποθέτουν και συνεπάγονται την αυτογνωσία και μέσω αυτής την αναζήτηση μιας άλλης ζωής που θα καθιστά το άτομο δημιουργό ζωής και πολιτισμού.

Αντίθετα, ο φαταλισμός (μοιρολατρία) και ο φόβος των αρνητικών σχολίων μπορούν να ισοπεδώσουν την ανθρώπινη ύπαρξη και να την καταστήσουν ανενεργή σε ένα ρόλο δευτερεύοντα. Όποιος, επόμενα, χάνεται στους θολούς διαδρόμους της πεζότητας και δεν εμπνέεται από κάτι υψηλό προδίδει το δημιουργό του και αφήνει τους άλλους να ρυθμίζουν τη ζωή του.

Από τα παραπάνω καθίσταται σαφές πως η αρτίωση του ανθρώπου είναι το αποτέλεσμα της πίστης σε μια ανώτερη ιδέα κι έναν υψηλό στόχο. Η στράτευση σε κάτι υψηλό ενδυναμώνει τις εσωτερικές αντιστάσεις απέναντι στο φθοροποιό ρόλο της μετριότητας και μάς καλεί να συνειδητοποιήσουμε πως «αξίζουμε πολύ περισσότερο από ό,τι νομίζουμε». Πρέπει να μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι και εσωτερικά πλουσιότεροι.

«Πάντα ψηλότερα να ανεβαίνεις, πάντα μακρύτερα να κοιτάζεις» (Γκαίτε)

Στις μέρες μας κυριαρχεί η παραδοξότητα της «πενίας των σκοπών» και του «πλούτου των μέσων». Ο άνθρωπος και ο πολιτισμός ενώ εξασφάλισαν πληθώρα μέσων (επιστήμη, τεχνολογία…) για την πραγματοποίηση των σκοπών, τού στέρησαν τη δυνατότητα να θέτει νέους σκοπούς. Και το χειρότερο η διάχυτη σύγχυση ανάμεσα στους σκοπούς και τα μέσα.

Δεν είναι δε, λίγες οι περιπτώσεις που ο άνθρωπος απορροφήθηκε από την κατασκευή των μέσων και λησμόνησε τους σκοπούς. Η επικοινωνία φτώχυνε, αν και πολλαπλασιάστηκαν και τελειοποιήθηκαν τα μέσα (κινητό, διαδίκτυο). Η μηχανική επικοινωνία υποβίβασε την ανθρώπινη επικοινωνία σε ένα απλό μήνυμα ή σε μια συμβατική ανταλλαγή κάποιων επιθυμιών. Ο όγκος των δικτύων ενημέρωσης εξουσιάζει κάθε προσπάθεια του δέκτη – ανθρώπου για έγκυρη πληροφόρηση και γνώση της πραγματικότητας…

Η ανάγκη για άλλους αξιακούς κώδικες

Αυτή ακριβώς η ένδεια σκοπών και η μετατροπή των μέσων σε σκοπούς οδηγεί την ανθρωπότητα σε μια φοβερή αμηχανία, γιατί δεν γνωρίζει τρόπους απεγκλωβισμού από αυτή τη σύγχρονη δουλεία. Η ενεργητικότητα του συστήματος και η επινοητικότητα των ειδικών εξαντλείται στην ανανέωση των μέσων για να συνειδητοποιήσει στο τέλος πως δεν υπάρχουν σκοποί. Και όταν δεν υπάρχουν σκοποί στο τέλος απαξιώνονται και τα μέσα.

Ο εκμαυλισμός των συνειδήσεων που επέρχεται από τους κατασκευαστές των μέσων μετατρέπει τους ανθρώπους σε καταναλωτές μέσων χωρίς σκοπό. Έτσι, στη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου το «μέσο» υπερέχει αξιολογικά του «σκοπού». Απότοκο της παραπάνω παραδοξότητας η ψυχική ερήμωση του ατόμου και η ολοκληρωτική αλλοτρίωσή του.

         «Αυτοί που έχουν ένα “γιατί” για να ζουν, μπορούν να αντέξουν σχεδόν οποιοδήποτε “πώς”» (Νίτσε)

Η υπέρβαση αυτής της κατάστασης και η αποκατάσταση της ισορροπίας ανάμεσα στους σκοπούς και τα μέσα θα επιτευχθεί στο βαθμό που το άτομο και η κοινωνία επαναπροσδιορίσουν τους αξιακούς κώδικες και αλλάξουν του προσανατολισμούς. Ο Μάρκος Αυρήλιος είχε τονίσει σχετικά: «Ο καθένας αξίζει τόσο, όσο αξίζει αυτό για το οποίο κοπιάζει». Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι η ποιότητα των μέσων αλλά η έλλειψη αυτογνωσίας και η αδυναμία χάραξης νέων στόχων που θα μας οδηγήσουν ως ανθρωπότητα σε μια υπερβατική κατάσταση.

Γιατί αποτελεί γενικό κανόνα πως όπου απουσιάζουν οι πνευματικοί και ηθικοκοινωνικοί σκοποί η υλοφροσύνη ανακηρύσσεται πρωταθλήτρια. Τότε ο άνθρωπος επιστρέφει στη ζωώδη κατάσταση και αυτοβεβαιώνεται όχι από τους υπερβατικούς στόχους που θέτει (τα ζώα δεν θέτουν στόχους) αλλά από την ηδονή της κατανάλωσης και της απλής επιβίωσης.

Οι στόχοι είναι το τόξο μας…

Χωρίς σκοπούς ο άνθρωπος δεν ζει, αλλά απλώς υπάρχει. Εσωτερικά φτωχαίνει κι αναζητά την πρόσκαιρη λάμψη του εντυπωσιακού που μόνο τα σύγχρονα μέσα μπορούν να δώσουν. Η τυραννία των μέσων πέραν όλων των άλλων αδυνατίζει την επιθυμία του ατόμου για αυτογνωσία που με τη σειρά της προϋποθέτει και συνεπάγεται τη γνώση των ορίων μας. Κι αυτό γιατί η συνειδητοποίηση των ορίων μας πραγματώνεται μόνο μέσα από τους σκοπούς που θέτουμε και μέσα από την προσπάθεια υλοποίησής τους.

«Μαθαίνουμε και μεγαλώνουμε μέσα από τα όριά μας».

Οι σκοποί, λοιπόν, αφυπνίζουν τον άνθρωπο και θέτουν σε εγρήγορση τους μηχανισμούς αλλαγής και προόδου. Τα μέσα, χρήσιμα εργαλεία για την επίτευξη των σκοπών, δεν πρέπει να λειτουργούν αυτόνομα και ούτε να υποκαθιστούν τους σκοπούς. Γιατί αυτοί ορίζουν και αποσαφηνίζουν όσο τίποτα άλλο το περιεχόμενο του ορισμού του ανθρώπου, ως όντος που «άνω θρώσκει».

Υπάρχουν, ωστόσο, άνθρωποι που «οχυρώνονται» πίσω από το φόβο της αποτυχίας και της κοινωνικής απόρριψης, συμβιβάζονται με την «μετριότητά» τους και αποσύρονται. Οι επιθυμίες τους ναρκώνονται και τα αφήνουν όλα στην τύχη και στο πεπρωμένο. Στην ομάδα αυτή των ανθρώπων η ζωή καθορίζει την πορεία τους. Οι στόχοι απουσιάζουν και οι άνθρωποι αυτοί θυμίζουν εικόνα που έπλασε ποιητικά ο Κ. Βάρναλης: «Μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα».

Η ζωή, όμως, γράφεται από εκείνους τους ανθρώπους που διεκδικούν ένα μεγαλύτερο κομμάτι από το φως. Σε αυτήν την διεκδίκηση χαράζονται οι στόχοι που λειτουργούν ως διεγερτικό. Δίνουν όραμα, προοπτική και διαμορφώνουν την αγωνιστική στάση ζωής.

         «Πρέπει όχι μόνο να στοχεύεις καλά, αλλά και να τεντώνεις το τόξο με όλη σου τη δύναμη» (Χένρυ Ντέιβιντ Θορώ)

Δεν λείπουν, όμως, κι εκείνοι που επισημαίνουν πως οι στόχοι του ανθρώπου δεν πρέπει να υπερβαίνουν κατά πολύ τις ικανότητές του, αλλά και ούτε να είναι κατώτεροι. Γιατί στην πρώτη περίπτωση τυχόν αποτυχία θα επιδράσει αρνητικά στην ψυχολογία του υποκειμένου και θα νιώθει αποτυχημένο. Θα αναπτύξει αυτοενοχικά συναισθήματα και θα παραιτηθεί από κάθε προσπάθεια μελλοντικά. Για την αποτυχία του, βέβαια, δεν φταίει η έλλειψη θέλησης και ικανοτήτων, αλλά η λανθασμένη επιλογή στόχων, προϊόν είτε υπερεκτίμησης των δυνάμεών του είτε παντελούς απουσίας αυτογνωσίας.

Στην περίπτωση που οι στόχοι είναι κατώτεροι των ικανοτήτων και προσδοκιών, τότε απουσιάζει το κίνητρο κατάκτησης. Έτσι το άτομο «ναρκώνεται» και οι τυχόν δυνατότητες – ικανότητές του μένουν ανεκμετάλλευτες. Έτσι το άτομο εθίζεται στην απραξία και στην αναπαραγωγή της «μετριότητάς» του. Η ιστορία απέδειξε πως άτομα, κοινωνίες και λαοί που δεν έθεσαν στόχους ή αυτοί ήταν κατώτεροι των αναγκών τους και οπισθοδρόμησαν ή αφανίστηκαν.

Επιμύθιο

Η λύση βρίσκεται στην πνευματική μας απελευθέρωση από στερεότυπα για το νόημα της ζωής μας. Οι επιθυμίες και τα όνειρα είναι απαραίτητα για τη ζωή μας, αλλά δεν είναι στόχοι. Μπορούμε να βρούμε εκείνη την αιτία, το «τελικό αίτιο» για την υπέρβασή μας. Να αλλάξουμε τον τρόπου που βλέπουμε και σκεπτόμαστε τον εαυτό μας. Έτσι θα αλλάξουμε και την εξωτερική πραγματικότητα που το περιεχόμενο και η εικόνα της αντανακλά τον εσωτερικό μας κόσμο. Είμαστε και γινόμαστε αυτό που σκεπτόμαστε…

      «Να είμαστε αυτό που είμαστε και να γίνουμε αυτό που μπορούμε να γίνουμε, είναι ο μοναδικός σκοπός σε αυτήν την ζωή»  (Robert Lonis Stevenson)

Οι ιδέες και ο τρόπος σκέψης μας δεν ενεργοποιεί μόνο την ανάγκη να θέτουμε στόχους στη ζωή μας, αλλά καθορίζει και το περιεχόμενο των στόχων. Γιατί η πραγματικότητα που βιώνουμε και μάς εξουθενώνει μπορεί να αποτελέσει το εφαλτήριο για μία άλλη ερμηνεία και αντιμετώπισή της. Κι αυτό γιατί μόνον ο άνθρωπος έχει αυτή τη δυνατότητα από όλα τα άλλα έμβια όντα. Να μετατρέπει τις αρνητικές συνθήκες σε αιτία και κίνητρο δημιουργίας ενός διαφορετικού κόσμου.

         «Οι πέτρινοι τοίχοι δεν κάνουν τη φυλακή, / Ούτε τα σιδερένια κάγκελα το κλουβί. / Τα αθώα και ήρεμα μυαλά / Τα παίρνουν όλα αυτά για ερμητήριο. / Αν έχω ελευθερία στην αγάπη μου / Και στην ψυχή μου είμαι ελεύθερος, / Μόνο οι άγγελοι, που πετούν ψηλά,/Απολαμβάνουν τέτοια ελευθερία» (Ρίτσαρντ Λόβλας – 17ος αιώνας).

Post Visitors:76

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active

Privacy Policy

What information do we collect?

We collect information from you when you register on our site or place an order. When ordering or registering on our site, as appropriate, you may be asked to enter your: name, e-mail address or mailing address.

What do we use your information for?

Any of the information we collect from you may be used in one of the following ways: To personalize your experience (your information helps us to better respond to your individual needs) To improve our website (we continually strive to improve our website offerings based on the information and feedback we receive from you) To improve customer service (your information helps us to more effectively respond to your customer service requests and support needs) To process transactions Your information, whether public or private, will not be sold, exchanged, transferred, or given to any other company for any reason whatsoever, without your consent, other than for the express purpose of delivering the purchased product or service requested. To administer a contest, promotion, survey or other site feature To send periodic emails The email address you provide for order processing, will only be used to send you information and updates pertaining to your order.

How do we protect your information?

We implement a variety of security measures to maintain the safety of your personal information when you place an order or enter, submit, or access your personal information. We offer the use of a secure server. All supplied sensitive/credit information is transmitted via Secure Socket Layer (SSL) technology and then encrypted into our Payment gateway providers database only to be accessible by those authorized with special access rights to such systems, and are required to?keep the information confidential. After a transaction, your private information (credit cards, social security numbers, financials, etc.) will not be kept on file for more than 60 days.

Do we use cookies?

Yes (Cookies are small files that a site or its service provider transfers to your computers hard drive through your Web browser (if you allow) that enables the sites or service providers systems to recognize your browser and capture and remember certain information We use cookies to help us remember and process the items in your shopping cart, understand and save your preferences for future visits, keep track of advertisements and compile aggregate data about site traffic and site interaction so that we can offer better site experiences and tools in the future. We may contract with third-party service providers to assist us in better understanding our site visitors. These service providers are not permitted to use the information collected on our behalf except to help us conduct and improve our business. If you prefer, you can choose to have your computer warn you each time a cookie is being sent, or you can choose to turn off all cookies via your browser settings. Like most websites, if you turn your cookies off, some of our services may not function properly. However, you can still place orders by contacting customer service. Google Analytics We use Google Analytics on our sites for anonymous reporting of site usage and for advertising on the site. If you would like to opt-out of Google Analytics monitoring your behaviour on our sites please use this link (https://tools.google.com/dlpage/gaoptout/)

Do we disclose any information to outside parties?

We do not sell, trade, or otherwise transfer to outside parties your personally identifiable information. This does not include trusted third parties who assist us in operating our website, conducting our business, or servicing you, so long as those parties agree to keep this information confidential. We may also release your information when we believe release is appropriate to comply with the law, enforce our site policies, or protect ours or others rights, property, or safety. However, non-personally identifiable visitor information may be provided to other parties for marketing, advertising, or other uses.

Registration

The minimum information we need to register you is your name, email address and a password. We will ask you more questions for different services, including sales promotions. Unless we say otherwise, you have to answer all the registration questions. We may also ask some other, voluntary questions during registration for certain services (for example, professional networks) so we can gain a clearer understanding of who you are. This also allows us to personalise services for you. To assist us in our marketing, in addition to the data that you provide to us if you register, we may also obtain data from trusted third parties to help us understand what you might be interested in. This ‘profiling’ information is produced from a variety of sources, including publicly available data (such as the electoral roll) or from sources such as surveys and polls where you have given your permission for your data to be shared. You can choose not to have such data shared with the Guardian from these sources by logging into your account and changing the settings in the privacy section. After you have registered, and with your permission, we may send you emails we think may interest you. Newsletters may be personalised based on what you have been reading on theguardian.com. At any time you can decide not to receive these emails and will be able to ‘unsubscribe’. Logging in using social networking credentials If you log-in to our sites using a Facebook log-in, you are granting permission to Facebook to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth and location which will then be used to form a Guardian identity. You can also use your picture from Facebook as part of your profile. This will also allow us and Facebook to share your, networks, user ID and any other information you choose to share according to your Facebook account settings. If you remove the Guardian app from your Facebook settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a Google log-in, you grant permission to Google to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth, sex and location which we will then use to form a Guardian identity. You may use your picture from Google as part of your profile. This also allows us to share your networks, user ID and any other information you choose to share according to your Google account settings. If you remove the Guardian from your Google settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a twitter log-in, we receive your avatar (the small picture that appears next to your tweets) and twitter username.

Children’s Online Privacy Protection Act Compliance

We are in compliance with the requirements of COPPA (Childrens Online Privacy Protection Act), we do not collect any information from anyone under 13 years of age. Our website, products and services are all directed to people who are at least 13 years old or older.

Updating your personal information

We offer a ‘My details’ page (also known as Dashboard), where you can update your personal information at any time, and change your marketing preferences. You can get to this page from most pages on the site – simply click on the ‘My details’ link at the top of the screen when you are signed in.

Online Privacy Policy Only

This online privacy policy applies only to information collected through our website and not to information collected offline.

Your Consent

By using our site, you consent to our privacy policy.

Changes to our Privacy Policy

If we decide to change our privacy policy, we will post those changes on this page.
Save settings
Cookies settings