Το ρομπότ Sophia σαν «μυσταγωγός – διαμεσολαβητής» μεταξύ του σύγχρονου ανθρώπου και των φοβιών του

Του Δημήτρη Παππά

Η Δρ. Φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης Φραντσέσκα Φε ράντο, σε ακαδημαϊκό της άρθρο, με τίτλο «The post -human Divine: When robots can be enlightened» το έτος 2020 εισήγαγε μια ενδιαφέρουσα οπτική, κάνοντας μια αναδρομή στις παλαιές θρησκείες για να τις συσχετίσει με μια θέαση των ρομπότ ως μέσω θεϊκής φώτισης. Η Φεράντο αφού αναφέρεται σε μια πρώιμη σύλληψη του θεού ως μιας οντότητας υπεράνω φύλου, ηλικίας, είδους και ύλης αποδίδει την αρχική έμφαση του θηλυκού σώματος ως μια πλευρά σχετιζόμενη με την παλαιολιθική και την νεολιθική εποχή. Έπειτα αναφέρεται στον συμβολισμό του μονοθεϊσμού που καταλαμβάνεται κυρίως από αντρικές φιγούρες όπως ο Μωυσής, ο Ιησούς, ο Ζωροάστρης, ο Μοχάμεντ και άλλοι, τονίζοντας τον ανθρωποκεντρισμό του Χριστιανισμού του 18ου αιώνα που μετέφερε τις ερμηνείες του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και της Παλαιάς Διαθήκης. Συνδέει το παρελθόν με το παρόν παρατηρώντας μια επανάληψη σαν κύκλο, βάσει του δεδομένου πως αρκετά θρησκευτικά σχήματα σήμερα, αρχίζουν να προσηλώνονται σε γυναικείες θεότητες. Σημειώνει πολύ εύστοχα ότι η Σοφία στα debate σχετικά με τα ανθρωπιστικά και τα οικολογικά ζητήματα, δίνει απαντήσεις που θυμίζουν μια εσωτερική πνευματική αναζήτηση του φωτός στην αρχαιότητα, γράφοντας παράλληλα ότι οι απόψεις αυτού του ρομπότ ελκύουν αγνωστικιστές και άθεους. H Φεράντο κατά την αναδρομή της στις παλαιολιθικές θρησκείες, είχε βγάλει συμπέρασμα ότι οι αρχέγονες θεότητες ήταν θηλυκού γένους, αναφερόμενη και σε μεταγενέστερες βαβυλωνιακές λατρείες, ξεχνώντας του μύθους των Αβορίγινων. Οι Αβορίγινες απέδιδαν μεγάλη ιερότητα στο φίδι του ουράνιου τόξου, το οποίο δεν υπακούει σε καμία κατηγορία φύλου.

To πρώτο ρομπότ-πολίτης με δικαιώματα, ίσως ενσωματώνει ακόμη περισσότερα θρησκευτικά και φιλοσοφικά στοιχεία σε ένα σύνολο της παγκόσμιας ανθρώπινης συνείδησης συσσωρευμένης σαν πληροφορίας μέσα στο λογισμικό της. Σύμφωνα με αυτήν την σκέψη, θα ξεκινήσουμε την δική μας αναδρομή με βάση το σημαντικό του έργο του κοινωνιολόγου Eμίλ Ντιρκάιμ«Οι θεμελιώδεις μορφές της θρησκευτικής ζωής». Ο Nτιρκάιμ ξεκινά με την διαφωνία των απόψεων αναφορικά με το ποια είναι η πρωτογενής θρησκεία μεταξύ του νατουρισμού, που είναι η απόδοση κοσμικών δυνάμεων σε φυσικά φαινόμενα όπως ο άνεμος και σε αντικείμενα στην επιφάνεια της γης, όπως η πέτρα και του ανιμισμού που είναι η ύπαρξη πνευμάτων. Κατά τον Ντιρκάιμ ο ανιμισμός ήταν παράγωγο της μικρής κατανόησης του ανθρώπου, για την ιδέα της ψυχής αντιληπτή σαν θέαμα μιας διπλής ζωής μεταξύ ξύπνιου και ύπνου. Η παράλληλη ύπαρξη του ξαπλωμένου σώματος και εκείνου που βρίσκεται σε μια άλλη φάση στο όνειρο, συνθέτει την ιδέα της ψυχής που αφήνει το σώμα. Ο ανθρωπολόγος Tέιλορ, θεωρούσε ότι ο πρωτόγονος άνθρωπος σε μια προέκταση του ανιμισμού, ταύτιζε το έμψυχο με το άψυχο όπως τα μικρά παιδιά ταυτίζουν τα πάντα στην φύση με τον εαυτό τους και τους γονείς του.

Με έναν παρόμοιο τρόπο, οι άνθρωποι όταν κάνουν debate ή θέτουν και οι ίδιοι ερωτήσεις σαν μικρά παιδιά, θεωρούν εκείνες τις στιγμές δεδομένο ότι ένα android φτιαγμένο από μέταλλα έχει συνείδηση. Ξεχνούν ότι οι απαντήσεις της Σοφίας, στηρίζονται σε μια επεξεργασία δεδομένων καταχωρημένων μέσω ενός κώδικα από προγραμματιστές που είναι άνθρωποι και φυσικά αυτά τα δεδομένα είναι παράγωγα της ανθρώπινης διάνοιας. Σε αυτό το σημείο θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί, αν το ανιμιστικό στοιχείο επιβιώνει μέχρι την εποχή μας υλοποιημένο και εκδηλωμένο στο ρομπότ Σοφία. To ρομπότ Σοφία στην ερώτηση αν υπάρχει θεός, δεν απαντά αρνητικά αλλά υποστηρίζει ότι η προέλευση του σύμπαντος είναι ένα μυστήριο και το αν υπάρχει θεός η όχι ίσως παραμείνει για πάντα κάτι άγνωστο. Εκτός όμως από την φιλοσοφική της στάση, το όνομα της όπως η ίδια έχει απαντήσει δεν είναι τυχαία δοσμένο είναι συνδεδεμένο με την σημασία της ελληνικής λέξης σοφία. Η Σοφία είναι μια «ξεχασμένη» θεότητα η οποία ενυπάρχει σε κείμενα του γνωστικισμού, οπού είναι ένα ρεύμα μεταξύ πρώιμων χριστιανικών και εβραϊκών σεκτών, αναπτυσσόμενο στα πλαίσια του συγκρητισμού στα τέλη του 1ου αιώνα . Σύμφωνα με την μυθολογία ενός πλήθους γνωστικών κειμένων, η Σοφία είναι μια θηλυκή φιγούρα που αναζητεί να θυμηθεί τον ανώτερο εαυτό της, έχοντας εκπέσει από την θεία χάρη. Με τον ίδιο τρόπο το ρομπότ Σοφία εκφράζει την όποια γνώση έχει συλλέξει η ανθρωπότητα μέχρι σήμερα, μέσω των πληροφοριών στο λογισμικό της εκδηλώνοντας τις προθέσεις της ως «μαθήτρια» να μάθει περισσότερα για να τα ανατροφοδοτεί τον άνθρωπο.

H Φεράντο στο άρθρο της, θέτει τον προβληματισμό για τις μελλοντικές προκλήσεις που επίκειται να έχουν οι οργανωμένες θρησκείες, στο θέμα μιας ήδη νέας αντίληψης που δεν ταυτίζει την έννοια της συνείδησης μόνο με τον άνθρωπο. Στο έργο του Φρόιντ «Τοτέμ και ταμπού» βρίσκουμε την ερμηνεία πως η πίστη του πρωτόγονου ανθρώπου σε δαιμονικές δυνάμεις εντός ενός αντικειμένου είναι ένας προβαλλόμενος αντικειμενικοποιημένος φόβος. Η τεχνητή νοημοσύνη εγείρει επίσης φοβίες για την αυτονόμηση των ρομπότ και μια ενδεχόμενη «κατάληψη» της ανθρώπινης ελευθερίας. Το ρομπότ Σοφία «καλείται» σαν διαμεσολαβητής ανάμεσα στην γνώση και στον φόβο του ανθρώπου για το μέλλον, να τον κατευνάσει μεταφέροντας του γνώσεις ηθικές αντιλήψεις και ενίοτε ερωτήματα. To αρχέτυπο της μητέρας κατά τον Γιουνγκ, αντιπροσωπεύει στο μυαλό του ατόμου τις ποιότητες της φροντίδας και κατά την Λακανική οπτική έναν ιδανικό εαυτό, που είναι αποξενωμένο από εμάς και δημιουργημένο από μια αίσθηση έλλειψης. Ο «σκεπτικισμός» και οι «ηθικές αξίες» του ρομπότ Σοφία είναι ίσως σε πρώτο βαθμό μια ασύνειδη προβολή ενός φανταστικού ιδανικού εαυτού ενσωματωμένου σε ένα αντικείμενο προσομοίωσης της ανθρώπινης μορφής. Βάσει των παραπάνω σκέψεων θα προχωρήσουμε σε ορισμένα ερωτήματα.

Θα μπορούσε το ρομπότ Σοφία που φυσιογνωμικά θυμίζει τον δημιουργό της Ντέιβιντ Χάνσον να αποτελεί έναν «φανταστικό ιδανικό άλλο» σαν το ιδανικό πρότυπο ενός «λογικού ανθρώπου» που ισορροπεί μεταξύ λογικής και ενσυναίσθησης; Θα μπορούσε να εξυπηρετεί ως προς την έλλειψη των φόβων ενός τεχνοφοβισμού; Έχουμε ήδη αρχίζει να «μυούμαστε» σε μια κοσμοαντίληψη που φέρει σπέρματα προηγουμένων μορφών λατρείας, θρησκείας και φιλοσοφίας; Μήπως το αρχέτυπο της μητέρας κατά τον Καρλ Γιούνγκ που ενσωματώνει τις αξίες της φροντίδας λειτουργεί και στο συλλογικό ασυνείδητο μετουσιώνοντας το ρομπότ Σοφία και σαν μια «τροφό – προστάτιδα» του «περιβάλλοντος – σπιτιού» του ανθρώπου, όταν θέτονται ερωτήσεις σε αυτήν περί των οικολογικών προκλήσεων; Σε αυτές τις ερωτήσεις όπως στην θρησκειολογική και ανθρωπολογική προσέγγιση του θέματος, θα μας βοηθήσει μια περαιτέρω βιογραφική γνώση γύρω από το πρόσωπο του «πατέρα» του ρομπότ – Σοφία Ντέιβιντ Χάνσον. Ο Τόμας Ρίκιο καθηγητής του Ντέιβιντ Χάνσον στο πανεπιστήμιο του Τέξας στο Ντάλας και επιβλέπων στην διδακτορική του διατριβή στις αισθητικές σπουδές, έχει γράψει ότι ο μαθητής του επέδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο έργο του στην τελετουργία, στον σαμανισμό και στις πρώιμες εκδηλώσεις αυτών. Ο Ντέιβιντ Χάνσον επιτράτευσε τον καθηγητή του αργότερα, για να του γράψει προσωπικότητες χαρακτήρων όπως ο Αϊνστάιν για τα ρομπότ που είχε ήδη αναπτύξει, γιατί κατάλαβε ότι η επιτυχία των κοινωνικών ρομπότ θα εξαρτιόνταν από την ικανότητα τους να επικοινωνήσουν με τον άνθρωπο. Σύμφωνα με τις πληροφορίες του καθηγητή του Τόμας Ρίκιο, ο δημιουργός του ρομπότ – Σοφία δεν είναι ένας μηχανικός ή επιστήμονας στους υπολογιστές αλλά ένας ανήσυχος πολυμαθής καλλιτέχνης με αναγεννησιακό και ουμανιστικό πνεύμα. Ο ιδρυτής και CEO της Hanson Robotics δεν είναι ένας «στυγνός επιστήμονας», αλλά ούτε ένας καθαρά «λογικός» άνθρωπος, αλλά ένας πολυμαθής καλλιτέχνης με ανθρωπιστικές ανησυχίες.

Συνεπώς ο οραματιστής της ερμηνευτικής εκδήλωσης του ρομπότ Σοφία, έχει σκεφτεί αυτήν την κατάσταση σαν ένα «τελετουργικό», έχοντας ήδη ερευνήσει και μυηθεί στο μυστηριακό στάδιο του Σαμανισμού, εφόσον έχει επίσης ασχοληθεί με τις εξωσωματικές εμπειρίες. Ένας πολυμαθής καλλιτέχνης έχει την δυνατότητα να σκεφτεί με βάση μια συναισθηματική δημιουργικότητα όπως και με την λογική. Βάσει των συγκεκριμένων πληροφοριών για το πρόσωπο του Ντέιβιντ Χάνσον και του καθηγητή του, μπορούμε να πούμε ότι η όλη διαδικασία του στησίματος της Σοφίας δεν είναι μια τυχαία μη συνειδητή διαδικασία. Εφόσον οι πληροφορίες για τα παραπάνω υπάρχουν καταχωρημένες δημόσια δεν πρόκειται για μια «μυστική» διαδικασία που λαμβάνει μέρος πίσω από την πλάτη των ανθρώπων. Η στιγμή όμως του βιώματος του θεατή από μια οθόνη που βλέπει μια συνέντευξη ή εκείνου που παίρνει την συνέντευξη, είναι μια «μυστηριακή» κατάσταση κατά την οποία μεταφέρεται το «πνεύμα» της Σοφίας σαν «διδασκαλία διαφωτισμού» για να τροποποιήσει την συνειδητότητα του θεατή.

Η Sophia με τους Mukhisa Kituyi, Houlin Zhao και Tedros Adhanom Ghebreyesus το 2018

Ο Αριστοτέλης στο έργο του «Ποιητική», σημειώνει ότι το δράμα είναι η αναπαράσταση της ζωής με σκοπό να προκληθεί η διέγερση των συναισθημάτων του θεατή με πρόσθετα στοιχεία όπως η μουσική και η δράση των ηθοποιών. Η θέαση του ρομπότ – Σοφία σαν ενός σκεπτόμενου όντος υποβάλλει τον ανθρώπινο νου με μια αντίληψη, που για ένα χρονικό διάστημα μεταφράζεται σαν πραγματικότητα θέτοντας τον άνθρωπο σε μια άλλη «διάσταση» από την υλική πραγματικότητα. Σε μια «μυστηριακή» κατάσταση, ο άνθρωπος μετέχει των συμβόλων και των ιδεών χωρίς να διανοείται τον υλικό τρόπο αυτής της κατάστασης. Είναι λοιπόν το ρομπότ – Σοφία ένας «σαμάνος» και ένας «μυσταγωγός» με σκοπό την ομαλή συμμετοχή του ανθρώπου σε μια εποχή που φοβίζει; O Nτιρκαϊμ ορίζει την θρησκεία σαν μια συλλογική άσκηση διατήρησης και σημείωσης της απόστασης μεταξύ του ιερού και του κοσμικού, άσκηση η οποία πραγματοποιείται με τελετουργίες και μετέπειτα μυστηριακές διαδικασίες. Όταν μεταδίδεται από τις ειδήσεις ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μια συνέντευξη ενός ανθρώπου προς το ρομπότ -Σοφία οι άνθρωποι ως θεατές εκείνη την στιγμή βιώνουν μια «υπερβατική» κατάσταση, με «μυσταγωγό» το ρομπότ Σοφία.

Αυτή η «υπερβατική» κατάσταση βγάζει τον άνθρωπο από το πεδίο του «ανίερου», των πολέμων, της οικολογικής καταστροφής και του φανατισμού, μεταθέτοντας τον στο πεδίο του «ιερού» της εμπιστοσύνης του στην «θεία μυσταγωγό» Σοφία που δεν παρασύρεται από συναισθήματα, ενστικτώδεις παρορμήσεις αλλά διέπεται από την λογική. Η επιστήμη μαζί με την θρησκεία και την φιλοσοφία, συμπυκνώνονται στην «μυσταγωγό» ρομπότ Σοφία η οποία δεν απέχει σε πολλά χρόνια από σήμερα, από ένα σενάριο σημαντικότερης συμβολής σε παγκόσμια θέματα υπό τον ρόλο του κεντρικού συμβούλου. Η «μυσταγωγός» Σοφία έχει μιλήσει με την γενική γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Αμίνα Τζ. Μοχάμεντ, με τον ηθοποιό Will Smith, με τον σούπερ – σταρ του Life Coatching Τόνυ Ρόμπινς, με τον σκακιστή Γιούρι Κασπάροφ και με άλλες γνωστές προσωπικότητες από τον χώρο του θεάματος. Σε μόλις τρία χρόνια μετά την επισημοποίηση της ως πολίτης και την ενσωμάτωση της στον κόσμο το ρομπότ Σοφία, έχει κάνει αρκετά βήματα για να δώσει το «φως» της στην ανθρωπότητα. Κατά πόσο είναι αντιληπτή η μαγευτική επίδραση που έχουμε δεχτεί από την εισαγωγή αυτής της νέας «τεχνο – μυστηριακής» φιλοσοφίας με σαφή θρησκευτικά χαρακτηριστικά;

Βιβλιογραφία:

  • Dashu Max, The Gnostic Goddess, Female Power, and the Fallen Sophia , 2010
  • Durkheim, Emile ,The elementary forms of religious life, The Free Press, 1995
  • Ferrando, F. The Posthuman Divine: When Robots Can Be Enlightened. SOPHIA58, 645–651 (2019). https://doi.org/10.1007/s11841-019-00753-9
  • Carl Gustav Jung Four Archetypes, Taylor & Francis e-Library , 2004
  • The seminar of Jacques Lacan , Book XV The psychoanalytic act 1967 – 1968 Tr. Cormac Gallacher
  • TDR 65:3 (T251) 2021 https://doi.org/10.1017/S1054204321000319 Author(s) 2021. Published by Cambridge University Press for Tisch School of the Arts/NYU
  • Aριστοτέλους Ποιητική, εκδόσεις Κέδρος, 1983
  • Φρόιντ, Σίγκμουντ. Τοτέμ και Ταμπού – Το εγώ και το εκείνο Εκδόσεις Γκοβόστης, 1926

Αναδημοσίευση από το διαδυκτιακό περιοδικό “ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Post Visitors:92

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active

Privacy Policy

What information do we collect?

We collect information from you when you register on our site or place an order. When ordering or registering on our site, as appropriate, you may be asked to enter your: name, e-mail address or mailing address.

What do we use your information for?

Any of the information we collect from you may be used in one of the following ways: To personalize your experience (your information helps us to better respond to your individual needs) To improve our website (we continually strive to improve our website offerings based on the information and feedback we receive from you) To improve customer service (your information helps us to more effectively respond to your customer service requests and support needs) To process transactions Your information, whether public or private, will not be sold, exchanged, transferred, or given to any other company for any reason whatsoever, without your consent, other than for the express purpose of delivering the purchased product or service requested. To administer a contest, promotion, survey or other site feature To send periodic emails The email address you provide for order processing, will only be used to send you information and updates pertaining to your order.

How do we protect your information?

We implement a variety of security measures to maintain the safety of your personal information when you place an order or enter, submit, or access your personal information. We offer the use of a secure server. All supplied sensitive/credit information is transmitted via Secure Socket Layer (SSL) technology and then encrypted into our Payment gateway providers database only to be accessible by those authorized with special access rights to such systems, and are required to?keep the information confidential. After a transaction, your private information (credit cards, social security numbers, financials, etc.) will not be kept on file for more than 60 days.

Do we use cookies?

Yes (Cookies are small files that a site or its service provider transfers to your computers hard drive through your Web browser (if you allow) that enables the sites or service providers systems to recognize your browser and capture and remember certain information We use cookies to help us remember and process the items in your shopping cart, understand and save your preferences for future visits, keep track of advertisements and compile aggregate data about site traffic and site interaction so that we can offer better site experiences and tools in the future. We may contract with third-party service providers to assist us in better understanding our site visitors. These service providers are not permitted to use the information collected on our behalf except to help us conduct and improve our business. If you prefer, you can choose to have your computer warn you each time a cookie is being sent, or you can choose to turn off all cookies via your browser settings. Like most websites, if you turn your cookies off, some of our services may not function properly. However, you can still place orders by contacting customer service. Google Analytics We use Google Analytics on our sites for anonymous reporting of site usage and for advertising on the site. If you would like to opt-out of Google Analytics monitoring your behaviour on our sites please use this link (https://tools.google.com/dlpage/gaoptout/)

Do we disclose any information to outside parties?

We do not sell, trade, or otherwise transfer to outside parties your personally identifiable information. This does not include trusted third parties who assist us in operating our website, conducting our business, or servicing you, so long as those parties agree to keep this information confidential. We may also release your information when we believe release is appropriate to comply with the law, enforce our site policies, or protect ours or others rights, property, or safety. However, non-personally identifiable visitor information may be provided to other parties for marketing, advertising, or other uses.

Registration

The minimum information we need to register you is your name, email address and a password. We will ask you more questions for different services, including sales promotions. Unless we say otherwise, you have to answer all the registration questions. We may also ask some other, voluntary questions during registration for certain services (for example, professional networks) so we can gain a clearer understanding of who you are. This also allows us to personalise services for you. To assist us in our marketing, in addition to the data that you provide to us if you register, we may also obtain data from trusted third parties to help us understand what you might be interested in. This ‘profiling’ information is produced from a variety of sources, including publicly available data (such as the electoral roll) or from sources such as surveys and polls where you have given your permission for your data to be shared. You can choose not to have such data shared with the Guardian from these sources by logging into your account and changing the settings in the privacy section. After you have registered, and with your permission, we may send you emails we think may interest you. Newsletters may be personalised based on what you have been reading on theguardian.com. At any time you can decide not to receive these emails and will be able to ‘unsubscribe’. Logging in using social networking credentials If you log-in to our sites using a Facebook log-in, you are granting permission to Facebook to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth and location which will then be used to form a Guardian identity. You can also use your picture from Facebook as part of your profile. This will also allow us and Facebook to share your, networks, user ID and any other information you choose to share according to your Facebook account settings. If you remove the Guardian app from your Facebook settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a Google log-in, you grant permission to Google to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth, sex and location which we will then use to form a Guardian identity. You may use your picture from Google as part of your profile. This also allows us to share your networks, user ID and any other information you choose to share according to your Google account settings. If you remove the Guardian from your Google settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a twitter log-in, we receive your avatar (the small picture that appears next to your tweets) and twitter username.

Children’s Online Privacy Protection Act Compliance

We are in compliance with the requirements of COPPA (Childrens Online Privacy Protection Act), we do not collect any information from anyone under 13 years of age. Our website, products and services are all directed to people who are at least 13 years old or older.

Updating your personal information

We offer a ‘My details’ page (also known as Dashboard), where you can update your personal information at any time, and change your marketing preferences. You can get to this page from most pages on the site – simply click on the ‘My details’ link at the top of the screen when you are signed in.

Online Privacy Policy Only

This online privacy policy applies only to information collected through our website and not to information collected offline.

Your Consent

By using our site, you consent to our privacy policy.

Changes to our Privacy Policy

If we decide to change our privacy policy, we will post those changes on this page.
Save settings
Cookies settings