Οι φωτογραφίες είναι από το διαδίκτυο, και δείχνουν μανιάτισσα νοικοκυρά που μετρά νερό και λάδια στο χαρανί, για το ονομαστό χωριάτικο σαπούνι!

Η ανακύκλωση των χρησιμοποιημένων λαδιών από τις «μαστόρες» νοικοκυρές του χωριού!

Του Λούη Γ. Σερεμέτη

Οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν με βεβαιότητα ότι η ανακύκλωση ήταν ανέκαθεν μέρος της ζωής του ανθρώπου, μόνο που οι τρόποι ανακύκλωσης ήταν πιο απλοί αφού δεν υπήρχε η τεχνολογία. Ο παλιατζής με κίνητρο ένα καλό χαρτζιλίκι, αναλάμβανε το μάζεμα υλικών του νοικοκυριού που αν και είχαν χρησιμοποιηθεί μπορούσαν να είναι ακόμα χρήσιμα για τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Τούτες τις μέρες ένας παλιατζής με ένα φορτηγάκι που περνάει χρόνια τώρα από όλα τα σοκάκια του χωριού, διαλαλούσε ότι αγοράζει όλα τα παλιόλαδα, ή τα αλλάζει με σαπούνια, σκόνες και χλωρίνες», αφού είναι μια πρώτη ύλη στην βιομηχανία απορρυπαντικών. Κάποτε γέμιζε με παλιόλαδα όλα τα κιούπια που είχε στην καρότσα, όμως τώρα φεύγει άδειο αφού σπάνια βλέπεις γυναίκες να βγαίνουν για να πουλήσουν παλιόλαδα, ή να τα ανταλλάξουν με χημικά απορρυπαντικά, αφού δεν τα μαζεύουν πια, και τα αδειάζουν όπου βρουν! Παλιά όποια έχυνε τα λάδια την λέγανε «ρούτα», «άφτουρη», και «αχαΐρευτη»!

Πριν χρόνια ό,τι περίσσευε στο σπίτι δεν πετιόταν εύκολα, αφού εύρισκαν τρόπους να ξαναχρησιμοποιηθεί. Και τότε γινόταν ανακύκλωση, γιατί βασική αρχή ήταν τίποτα να μην πάει χαμένο μέχρι να χρησιμοποιηθεί ξανά με κάθε τρόπο, αφού η σωστή διαχείριση έδειχνε την νοικοκυροσύνη της νοικοκυράς, και την προκοπή του σπιτιού! Τα ρούχα τα μεταποιούσαν για να ξαναφορεθούν από τους μικρότερους, ή αδύνατους, το φαγητό που περίσσευε έμπαινε στο κλουβί για την επόμενη, και αν ξίνιζε το έτρωγαν οι κότες, ή το γουρούνι. Τα παλιά σίδερα από τα εργαλεία των αγροτών, και τα χαλκώματα των γυναικών τα μάζευαν οι παλιατζήδες. Αλλά τα τηγανισμένα λάδια που περίσσευαν από το φαγητό, τα ζωικά λίπη από κότες αρνοκάτσικα χοιρινά, και τις μούργες από τα ντεπόζιτα του λαδιού, οι νοικοκυρές τα μάζευαν σε λαήνες που δεν τρυπούσαν από σκουριά, για να φτιάξουν το δικό τους σπιτικό σαπούνι, το γνωστό «πράσινο σαπούνι», που θα μπορούσε να ονομάζεται έτσι και από τον οικολογικό και φιλικό προς στο περιβάλλον τρόπο παρασκευής του!

Το φθινόπωρο που ψυχραίνει ο καιρός, έφτιαχναν το σαπούνι τους για την οικονομία, και για την καθαριότητα, τη «μισή αρχοντιά»! Βοηθιόντουσαν μεταξύ τους, και έστηναν στις αυλές τους τα «κακαβόλιθρα», για να ακουμπήσουν πάνω από τη φωτιά το χαρανί που είχαν για σαπούνι και για πλύσιμο, που χώραγε δώδεκα «μπότσες» νερό και δώδεκα λάδι, η μία «μπότσα» ήταν δύο οκάδες, περίπου 2,6 κιλά. Από το μπακάλικο αγόραζαν το «σπίρτο», και από τον «μπάλτο» χοντρό αλάτι, όλα ζυγισμένα με ακρίβεια. Κάθε «μπότσα» λάδι ήθελε 312 δράμια «σπίρτο», και 60 δράμια αλάτι χοντρό, το «μάρμαρο» όπως το λέγανε. Όσοι έμπαιναν στην αυλή έριχναν και μια πέτρα άσπρη, για να γίνει το σαπούνι σκληρό και άσπρο σαν μάρμαρο! Οι γριές «μαστόρες» ορμήνευαν, οι νεότερες μετρούσαν τα υλικά, φρόντιζαν τη φωτιά, ανακάτευαν, λιώνανε το σπίρτο με την «κεψέ», τη σιδερένια τρυπητή κουτάλα, με προσοχή μην πέσει άλιωτο στον πάτο και τρυπήσει το χαρανί.

 Όταν έπεφτε πολύ σπίρτο γιατί τους ξεγελούσε η αναλογία του φυτικού λαδιού και του ζωικού λίπους, το καταλάβαιναν αμέσως με ένα ξυλάκι που το βύθιζαν στο σαπούνι, οπότε πρόσθεταν και άλλο λάδι και το διόρθωναν, και εκεί ήταν η μαστοριά! Για να μην ερεθίζει το σαπούνι, κρατάγανε το χέρι τους στο «σπίρτο» και δεν γινόταν σαπούνι όλο το λάδι, αλλά ήταν απαλό. Το σαπούνι από λιόλαδο δεν άφριζε όσο αυτό με το ζωικό λίπος, ήταν όμως πιο ακριβό γιατί ήταν περιζήτητο ας ήταν και από «μούργες». Όσο πιο καθαρό ήταν το λάδι, τόσο πιο άσπρο το σαπούνι. Πολλές γυναίκες έφτιαχναν σαπούνι με παραγγελία και το πούλαγαν στις πολιτείες, αλλά και στο χωριό, στη γυναίκα του πρόεδρου, του δάσκαλου, του καθηγητή, του έφορα, του χωροφύλακα, του αγρονόμου, του ειρηνοδίκη, και στην κυρά παπαδιά, που το τρίβανε με τον τρίφτη και πλένανε στο πλυντήριο!

Το έφτυναν ασταμάτητα να μην το ματιάσουν, το δοκίμαζαν με το ξυλάκι, και όταν έπηζε πάνω του και γινόταν σαν λέπι ψαριού, και το μίγμα δεν είχε φουσκάλες με λάδι, το σαπούνι είχε πετύχει! Τότε έσβηναν τη φωτιά, το χάραζαν σε λωρίδες, το σταύρωναν βάζοντας δύο ξυλάκια για σταυρό και στην μέση ένα κάρβουνο για να μην το πιάσει το μάτι, το έφτυναν για τελευταία φορά «να γίνει σαν το μάρμαρο», και το σκέπαζαν με τάβλες μην πέσει μέσα κανένα κατσούλι από περιέργεια! Αν παρά την προσπάθεια το μίγμα έμενε σαν χυλός, τότε έψαχναν να βρουν ποιος περαστικός μαγαρισμένος το είδε, και ποιο φθονερό μάτι το μάτιασε, και το ξανάβραζαν. Το έκοβαν με το πριόνι το άλλο πρωινό, και το ακάθαρτο νερό που έμενε στο χαρανί, το «προτιό», που ήταν καυστικό, το έριχναν στη λεκάνη του «μέρους», ή στον νεροχύτη για να καθαρίσουν τις αποχετεύσεις, ή για να ξεράνουν κάποιο δέντρο. Τέτοιο καιρό που τα περσινά κρασιά είχαν «κλωτσήσει», όταν γλώσσιαζαν το κρασί και «έκλεινε το μάτι» και ανατρίχιαζαν, λέγανε στον «κρασοπούλο», «προτιό μας πούλησες; Ρίχτο στα βάτα να ξεραθούν»!

Όσο είχαν απλωμένο το σαπούνι να στεγνώσει, κλείνανε τις πόρτες της αυλής για να μην μπουν και το πάρουνε τα σκυλιά, και οι τσιγγάνες που θα τους έκαναν στο σπίτι «μαγάρα» κρύβοντας «για το καλό» μια πλάκα σαπούνι κάτω από τα φουστάνια τους! Αλλιώς το γύρευαν και δεν φεύγανε αν δεν έπαιρναν τουλάχιστον μια πλάκα στο τσαντίρι τους! Το σαπούνι ήθελε ενάμιση μήνα να γίνει, γιατί τότε σκλήραινε και δεν έλιωνε εύκολα, και φτούραγε. Το χρησιμοποιούσαν και στην πρακτική ιατρική, στις μαλάξεις με σαπουνόνερο των πονεμένων χεριών και ποδιών, αλλά και στα σπασίματα όπου χρησιμοποιούσαν το «αυγοσάπουνο», ένα κατάπλασμα από τριμμένο σπιτικό σαπούνι, ούζο, και ασπράδι αυγού! Μόλις έφερναν τα κόκκαλα στη θέση τους, τα ακινητοποιούσαν με ένα παχύ στρώμα «αυγοσάπουνου» που ανακάτευαν εκείνη την ώρα, και το άλειφαν σε ένα πανί που είχαν τυλίξει στο σπάσιμο, που όσο ξεραινόταν τόσο σκλήραινε και γινόταν σαν το γύψο, και μετά από δέκα μέρες, έσπαγαν το «αυγοσάπουνο». Με χλιαρό νερό και σπιτικό σαπούνι έκαναν μασάζ στα στραμπουλιγμένα χέρια ή πόδια, ή στο νευροκαβαλίκεμα. Με σπιτικό σαπούνι πλένανε τα μωρά και τους κατάκοιτους, γιατί ήταν το μόνο σαπούνι που δεν ήθελε ξέβγαλμα και δεν ερέθιζε την ευαίσθητη επιδερμίδα.

Με σαπούνι και αλισίβα πλένανε τα ρούχα στη γούρνα της αυλής ή στη σκάφη, και τα χοντρόρουχα στο ποτάμι. Στην ατομική υγιεινή το σαπούνι ήταν και σαμπουάν και αφρόλουτρο, 2 σε 1, δεν πέφτανε τα μαλλιά, ούτε βγάζανε «ψαχνίδα», όπως λέγανε την πιτυρίδα! Με σαπούνι λουζόμαστε και κάναμε μπάνιο κάθε Σαββάτο με το κατσαρολάκι στο σκαφίδι! Στο λούσιμο πάντα βάζαμε τρείς φορές σαπούνι αφού από την λέρα άφριζε την τρίτη φορά, και αν το νερό ήταν «θεϊκό», το βρόχινο που έπιαναν από τον ρεύτη, άφριζε και καθάριζε καλύτερα, και τα μαλλιά τριζοβόλαγαν από την καθαριότητα! Μας άκουγε η γειτονιά όταν μας τσούζανε τα μάτια μας, και αν σπαρταράγαμε από το τσούξιμο, τρώγαμε και καμιά στο κεφάλι, πότε με το κατσαρολάκι, και πότε με το σαπούνι!

Κι αν πέρασαν τόσα χρόνια, είναι σα να βλέπουμε τώρα τις γυναίκες που έπλεναν στοίβες τα ρούχα με το σαπούνι σκυφτές όλη μέρα πάνω από τη σκάφη. Ακόμα γελάμε με το σκυλί που έβγαινε από την αυλή με ένα κομμάτι σαπούνι στο στόμα που το πετροβολούσαν κυνηγώντας το μπας και το αφήσει, και με τη γριά τσιγγάνα που έλεγε τη μοίρα του κοριτσιού για μια πλάκα σαπούνι! Αλλά πως μπορείς να ξεχάσεις τα Σαββατόβραδα που πότε με το καλό και πότε με το άγριο πολεμάγανε να μας μαζέψουν για το λούσιμο και το μπανιάρισμα, για να πάμε την Κυριακή καθαροί στην εκκλησία! Αξέχαστη έμεινε και όλη η τελετουργία, και η ρούγα γύρω από το χαρανί με τις γυναίκες που βοηθούσαν και έπιναν καφέδες όλη μέρα και έλεγαν και το φλιτζάνι, με τα καλαμπούρια τους, αλλά και με την αγωνία στο πρόσωπο αν θα πετύχει το σαπούνι. Θυμάμαι σαν τώρα τα δασκαλέματα της θειάς Μήτσαινας, της θειάς Στρατούς, της θειάς Νικόλαινας, γνωστές «μαστόρες» στο σαπούνι που πήγαιναν στα σπίτια χωρίς βαρυγκώμια όποτε τις φώναζαν, να επιβλέπουν και να ορμηνεύουν, για να μάθουν στις νεότερες την ανακύκλωση του λαδιού και του λίπους μέσα από την τέχνη του σαπουνιού, γιατί τίποτα δεν έπρεπε να πάει χαμένο, και για να γίνουν τα κορίτσια καλές νοικοκυρές, άξιες για το σπίτι! Αυτόν τον κόσμο θυμόμαστε, και αυτές τις συνήθειες και τα έργα του νοσταλγούμε! Χίλιες ευχές για καλό Σαββατοκύριακο με υγεία, και κατάλευκο σαν το αγνό χωριάτικο σαπούνι!

Πηγή: περιοδικό “ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ”

Post Visitors:81

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active

Privacy Policy

What information do we collect?

We collect information from you when you register on our site or place an order. When ordering or registering on our site, as appropriate, you may be asked to enter your: name, e-mail address or mailing address.

What do we use your information for?

Any of the information we collect from you may be used in one of the following ways: To personalize your experience (your information helps us to better respond to your individual needs) To improve our website (we continually strive to improve our website offerings based on the information and feedback we receive from you) To improve customer service (your information helps us to more effectively respond to your customer service requests and support needs) To process transactions Your information, whether public or private, will not be sold, exchanged, transferred, or given to any other company for any reason whatsoever, without your consent, other than for the express purpose of delivering the purchased product or service requested. To administer a contest, promotion, survey or other site feature To send periodic emails The email address you provide for order processing, will only be used to send you information and updates pertaining to your order.

How do we protect your information?

We implement a variety of security measures to maintain the safety of your personal information when you place an order or enter, submit, or access your personal information. We offer the use of a secure server. All supplied sensitive/credit information is transmitted via Secure Socket Layer (SSL) technology and then encrypted into our Payment gateway providers database only to be accessible by those authorized with special access rights to such systems, and are required to?keep the information confidential. After a transaction, your private information (credit cards, social security numbers, financials, etc.) will not be kept on file for more than 60 days.

Do we use cookies?

Yes (Cookies are small files that a site or its service provider transfers to your computers hard drive through your Web browser (if you allow) that enables the sites or service providers systems to recognize your browser and capture and remember certain information We use cookies to help us remember and process the items in your shopping cart, understand and save your preferences for future visits, keep track of advertisements and compile aggregate data about site traffic and site interaction so that we can offer better site experiences and tools in the future. We may contract with third-party service providers to assist us in better understanding our site visitors. These service providers are not permitted to use the information collected on our behalf except to help us conduct and improve our business. If you prefer, you can choose to have your computer warn you each time a cookie is being sent, or you can choose to turn off all cookies via your browser settings. Like most websites, if you turn your cookies off, some of our services may not function properly. However, you can still place orders by contacting customer service. Google Analytics We use Google Analytics on our sites for anonymous reporting of site usage and for advertising on the site. If you would like to opt-out of Google Analytics monitoring your behaviour on our sites please use this link (https://tools.google.com/dlpage/gaoptout/)

Do we disclose any information to outside parties?

We do not sell, trade, or otherwise transfer to outside parties your personally identifiable information. This does not include trusted third parties who assist us in operating our website, conducting our business, or servicing you, so long as those parties agree to keep this information confidential. We may also release your information when we believe release is appropriate to comply with the law, enforce our site policies, or protect ours or others rights, property, or safety. However, non-personally identifiable visitor information may be provided to other parties for marketing, advertising, or other uses.

Registration

The minimum information we need to register you is your name, email address and a password. We will ask you more questions for different services, including sales promotions. Unless we say otherwise, you have to answer all the registration questions. We may also ask some other, voluntary questions during registration for certain services (for example, professional networks) so we can gain a clearer understanding of who you are. This also allows us to personalise services for you. To assist us in our marketing, in addition to the data that you provide to us if you register, we may also obtain data from trusted third parties to help us understand what you might be interested in. This ‘profiling’ information is produced from a variety of sources, including publicly available data (such as the electoral roll) or from sources such as surveys and polls where you have given your permission for your data to be shared. You can choose not to have such data shared with the Guardian from these sources by logging into your account and changing the settings in the privacy section. After you have registered, and with your permission, we may send you emails we think may interest you. Newsletters may be personalised based on what you have been reading on theguardian.com. At any time you can decide not to receive these emails and will be able to ‘unsubscribe’. Logging in using social networking credentials If you log-in to our sites using a Facebook log-in, you are granting permission to Facebook to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth and location which will then be used to form a Guardian identity. You can also use your picture from Facebook as part of your profile. This will also allow us and Facebook to share your, networks, user ID and any other information you choose to share according to your Facebook account settings. If you remove the Guardian app from your Facebook settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a Google log-in, you grant permission to Google to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth, sex and location which we will then use to form a Guardian identity. You may use your picture from Google as part of your profile. This also allows us to share your networks, user ID and any other information you choose to share according to your Google account settings. If you remove the Guardian from your Google settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a twitter log-in, we receive your avatar (the small picture that appears next to your tweets) and twitter username.

Children’s Online Privacy Protection Act Compliance

We are in compliance with the requirements of COPPA (Childrens Online Privacy Protection Act), we do not collect any information from anyone under 13 years of age. Our website, products and services are all directed to people who are at least 13 years old or older.

Updating your personal information

We offer a ‘My details’ page (also known as Dashboard), where you can update your personal information at any time, and change your marketing preferences. You can get to this page from most pages on the site – simply click on the ‘My details’ link at the top of the screen when you are signed in.

Online Privacy Policy Only

This online privacy policy applies only to information collected through our website and not to information collected offline.

Your Consent

By using our site, you consent to our privacy policy.

Changes to our Privacy Policy

If we decide to change our privacy policy, we will post those changes on this page.
Save settings
Cookies settings