*Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Blog “ΙΔΕΟπολις”
   «Οι εξισώσεις είναι περισσότερο ενδιαφέρουσες για μένα. Η πολιτική είναι για το παρόν, ενώ οι εξισώσεις είναι για την αιωνιότητα» (Αϊνστάιν).

            Η παραπάνω διαπίστωση του Αϊνστάιν συνιστά το πιο δυνατό επιχείρημα όλων εκείνων που καθημερινά απαξιώνουν την πολιτική και μέμφονται τους πολιτικούς για την εικόνα του σύγχρονου κόσμου. Ο αριθμός αυτών των πολιτών που διάκεινται με κάποιο σκεπτικισμό, αν όχι με απόλυτη απορριπτική διάθεση, απέναντι στην πολιτική και στους τρόφιμούς της πολλαπλασιάζεται, όπως φάνηκε και στο μεγάλο ποσοστό αποχής στις ΕυρωΕκλογές του 2024.

 Οι αιτιάσεις τους, βέβαια, για την πολιτική και τους φορείς της έχουν κάποια βάση (αιτιολογία), αλλά όχι και δικαιολογία. Κι αυτό γιατί η πολιτική είναι συνυφασμένη με τη φύση του ανθρώπου και ανευρίσκεται και στις τρεις διαστάσεις του χρόνου (Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον).

Άνθρωπος …. πολιτικόν ζώον

            Από την εμβληματική φράση του Αριστοτέλη «ο άνθρωπος φύσει πολιτικόν ζώον» έως την επισήμανση του Τόμας Μαν «Στις μέρες μας ο προορισμός του ανθρώπου εκφράζει το νόημά του με πολιτικούς όρους» η πολιτική επιστήμη διερευνά την αρχή της Πολιτικής αλλά και το βαθύτερο περιεχόμενό της. Γιατί η πολιτική εξακολουθεί από παλιά (νομαδική ζωή) έως και σήμερα να συνέχει τον κόσμο και ως διαδικασία – λειτουργία οριοθετεί το αναγκαίο πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται και μορφοποιείται ο ανθρώπινος βίος.

            Το σύνθημα «το προσωπικό είναι πολιτικό» πιστοποιεί με τον πιο πανηγυρικό τρόπο πως η πολιτική υπερβαίνει τον «ατομικό» μας χώρο, μας καθορίζει και μας διαμορφώνει ως άτομα και συλλογικές υπάρξεις. Κι αυτό γιατί η πολιτική «ως η τέχνη του εφικτού» (Μπίσμαρκ) μπορεί να έχει ως πρωταγωνιστή τον άνθρωπο αλλά ανθοφορεί στο δημόσιο χώρο μέσα στον οποίον το υποκείμενο γεννιέται, αναπτύσσεται, κοινωνικοποιείται, εργάζεται, ονειρεύεται…. 

       Οι άνθρωποι ιστορικά μπορεί να υπήρξαν «νομάδες» αλλά ποτέ «μονάδες». Η μετάβαση από το «αγελαίον ζώον» (πρωτόγονη εποχή) στο «πολιτικόν ζώον» πραγματώθηκε στις κοινωνίες και ιδιαίτερα στην πόλη.

Πόλη – Πολίτης – Πολιτική

            Πόλη, λοιπόν, και πολιτική δεν συνδέονται μόνον ετυμολογικά αλλά και οργανικά. Η πολιτική ως λειτουργία και διαδικασία συγκρότησης του δημόσιου χώρου επιτεύχθηκε και αναδύθηκε μέσα από την πόλη για πρώτη φορά γύρω στον 8ο αιώνα π.χ. στην αρχαία Ελλάδα.

         Η πόλη, δηλαδή, υπήρξε ιστορικά το αναγκαίο πλαίσιο για την ανθοφορία της πολιτικής που προϋποθέτει τον άνθρωπο – πολίτη που ως έλλογο ον με κριτική σκέψη και αυτοκριτική δραστηριότητα συνιστά τον αναγκαίο πυλώνα για το πολίτευμα – πολιτεία. Πόλη, πολίτης, πολιτική, πολιτεία. Λέξεις όχι μόνο ομόρριζες αλλά και έννοιες που βάδισαν παράλληλα και σημάδεψαν καταλυτικά την πορεία του ανθρώπινου είδους.

        Οι έννοιες Πόλη και Πολίτης είναι έννοιες συζυγείς. Συνυπάρχουν, αλληλοτροφοδοτούνται και αλληλονοηματοδοτούνται. Κι αυτό γιατί το άτομο ολοκληρώνεται ως οντότητα μέσα στην πόλη. Γιατί το άτομο που αμφισβητεί και διαλέγεται στο χώρο της πόλης δεν είναι το τυχαίο «ζώο» που κοινωνικοποιείται κάτω από τις επιταγές και τους αυτοματικούς νόμους της βιολογίας, αλλά με τη συμμετοχή στα κοινά. 

          Η πολιτική ωρίμανση και ολοκλήρωση, επίσης,προϋποθέτουν και συνεπάγονται την ηθική αρτίωση, την πνευματική ανάταξη και την κοινωνική τελείωση. Το άτομο – πολίτης συνεχώς προσαρμόζεται, αμφισβητεί, σχεδιάζει, απορρίπτει και προτείνει.

            Δεν νοείται πολίτης έξω από την πόλη. Γιατί ο πολίτης συνιστά μια ιδιότητα, «έναν πολύπλοκο μηχανισμό αντινομικών συναισθημάτων και αλληλοεξαρτήσεων, μια πάντοτε υπολανθάνουσα συνείδηση των δεσμών του ατομικού εγώ με το εγώ των άλλων που θέτει σε κίνηση, υποβαστάζει και αν ανανεώνει τη ροή των πολιτικών διαδικασιών και των πολιτικών αποφάσεων…» (Γ. Δασκαλάκης). 

      Η ταυτότητα του πολίτη είναι αλληλένδετη με την πόλη. Για τους αρχαίους η χειρότερη μοίρα και τιμωρία για κάποιον ήταν η εξορία από την πόλη, μια μορφή πολιτικού θανάτου. Το άτομο βρίσκει την υψηλότερη έκφρασή του στην πόλη και στη συμμετοχή του στις πολιτικές διεργασίες. Γι’ αυτό ο «άπολις» ήταν η κατάρα, η απόλυτη τιμωρία και δυστυχία.

            «Ο άνθρωπος φύσει πολιτικόν ζώον, και ο άπολις δια φύσιν και ου δια τύχην ήτοι φαυλός έστιν, ή κρείττων ή άνθρωπος ώσπερ και ο υφ’ Ομήρου λοιδορηθείς «αφρήτωρ αθέμιστος ανέστιος». (…..ο άπολις είναι αχρείος ή ανώτερος από τους κοινούς ανθρώπους…..).

            Άνθρωπος, λοιπόν, είναι αυτός που μπορεί να λειτουργεί ως πολίτης. «Τα πάθη, ο νους, η θέληση, τα ψυχικά και σωματικά προσόντα, η κουλτούρα, συνιστούν  κατηγορηματικούς προσδιορισμούς του ανθρώπου. Όλα τα προσόντα του ανθρώπου αποκτούν κοινωνικό νόημα και σημασία στη βάση της επικοινωνίας με άλλους ανθρώπους» (Γκιόργκι Φότεφ «Κοινωνία των πολιτών»).

Ο Σωκράτης, ο Σόλων και ο Περικλής για τον πολίτη

            Τη στενή σχέση Πόλης και Πολίτη ανέδειξαν με τον πιο εμφαντικό τρόπο οι αρχαίοι Έλληνες (Ιστορικοί, Φιλόσοφοι, Νομοθέτες, Ρήτορες….). Όταν ο Σωκράτης έπινε το κώνειο δήλωνε απερίφραστα την υπακοή στην πόλη, και ήταν υπερήφανος γι’ αυτή, γιατί η ζωή του και η ταυτότητά του ήταν αλληλένδετες με την πόλη.

             Πρώτος ο Σόλωνας διακήρυξε «Άτιμον είναι τον εν στάσει τον δήμον μηδετέρας μερίδος γενόμενον». Αυτό σήμαινε μια αυτονόητη – υποχρεωτική ένταξη και συμμετοχή του πολίτη σε μια από τις αντιμαχόμενες παρατάξεις. Διαφορετικά η τιμωρία ήταν η στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων «άτιμον είναι». Η ουδετερότητα δεν εθεωρείτο υγιής πολιτική στάση. Στόχος του μέτρου αυτού η αποτροπή φιλόδοξων ατόμων να ανατρέψουν τη δημοκρατία. Στις μέρες μας η «λευκή ψήφος» προβάλλεται από πολλούς ως αντίδραση υγιής προς το σύστημα και τους πολιτικούς κανόνες ή σχεδιασμούς.

            Στην ίδια λογική με τον παραπάνω νόμο του Σόλωνα βρισκόταν και η θέση του Περικλή «μόνοι γαρ τον τε μηδέν τώνδε μετέχοντα ουκ απράγμονα, αλλ’ αχρείον νομίζομεν». Αυτός, δηλαδή, που απέχει από την πολιτική εθεωρείτο «άχρηστος» και όχι «φιλήσυχος». 

        Είναι η κορυφαία στιγμή για την πολιτική και τη δημοκρατία τη στιγμή που ο αδιάφορος και ο αμέτοχος συνιστούσαν αρνητικό πρότυπο πολιτικής συμπεριφοράς. Η αδιαφορία για την πολιτική αποτελούσε στίγμα για τον αρχαίο κόσμο και την Περίκλεια Δημοκρατία. Στις μέρες μας κι ανάμεσα στους συντηρητικούς κύκλους επωάζεται μια στάση αδιαφορίας που υποδηλώνει έναν ελιτισμό και μια περιφρόνηση προς την πολιτική. Ωστόσο, «αυτοί που είναι εναντίον της πολιτικής είναι υπέρ της πολιτικής που τους επιβάλλεται» (Μπρέχτ).

Οι τιποτόφρονες

            Οι τιποτόφρονες και οι «φιλήσυχοι» αποτελούν νεκρά κύτταρα και διαβρώνουν τα βάθρα της συλλογικής ζωής και της συγκρότησης του δημόσιου χώρου. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που συγχέουν την αυτονομία του ατόμου με την αδιαφορία και την αποστασιοποίηση από την πολιτική, στο όνομα μιας κακώς εννοούμενης χειραφέτησης. Αυτονόμηση από τα κομματικά θέματα, από τους ηγέτες – μεσσίες, από τις ιδεολογικές αυταπάτες κι από το μύθο της δύναμης των τεχνοκρατών δεν σημαίνει και απαξίωση της πολιτικής.

            «Δια μεν γαρ τους των ιδίων επιμελουμένους ουδέν οι πόλεις μείζους καθίστανται, δια δε τους κοινών μεγάλαι και ελεύθεραι γίγνονται» (Ανδοκίδης). Ο αφορισμός αυτός του Ανδοκίδη προβάλλει με έμφαση τον καταλυτικό ρόλο της συμμετοχής στα κοινά στην κοινωνική πρόοδο και τη συλλογική προκοπή. Ο εγκλωβισμός του ατόμου στο βασίλειο του Εγώ του δεν βλάπτει μόνο τον εαυτό του αλλά πλήττει και την «πόλη» – το κοινό συμφέρον. 

         Κι αυτό γιατί η πρόοδος μιας κοινωνίας είναι προϊόν συλλογικής προσπάθειας κι ανθρώπων που μέσα τους πλεονάζουν τα κοινωνικά συναισθήματα. Αντίθετα, όταν το ενδιαφέρον των πολιτών για την «πόλη» ατονεί τότε εμφανίζονται φαινόμενα κοινωνικής σήψης και κοινωνικής αποδιοργάνωσης. Εξάλλου το ατομικό βαδίζει παράλληλα με το κοινωνικό, αλληλονοηματοδοτούνται και αλληλοτροφοδοτούνται.

            Την ιδιώτευση ως συμπεριφορά και στάση ζωής στηλιτεύει και ο Πρωταγόρας με τη θέση του «Ει μέλλει πόλεις είναι, ουδένα δει ιδιωτεύειν». Κι αυτό γιατί η πόλη γέννησε το πρότυπο του ανθρώπου – πολίτη (Homo politicus). Όταν αυτός «ιδιωτεύει» τότε επιτελείται ένας καταστροφικός μετασχηματισμός που επιφέρει δεινά στην πόλη (Homo idiot). Τότε σπάζει ο δεσμός Πόλης και Πολίτη κι επέρχεται μια sui generis αλλοτρίωση σε πολιτικό επίπεδο.

            Ο πολίτης στην αρχαία Ελλάδα ένιωθε ολοκληρωμένος μέσα στην πόλη την οποία αντιμετώπιζε ως στοιχείο της ύπαρξής του και όχι κάτι έξω και πάνω από αυτόν. Ο σύγχρονος άνθρωπος αντιμετωπίζει το κράτος – πολιτεία με δυσπιστία που όχι σπάνια μορφοποιείται κι εκδηλώνεται ως μίσος. Ο άνθρωπος, όμως, και ο πολίτης βρίσκονται σε μια αρμονία κι αυτό βιώνεται ως πληρότητα ζωής και ελευθερία. Τα ίδια θετικά συναισθήματα βιώνει και ο άνθρωπος – πολίτης όταν η «πόλη» συνιστά το αναγκαίο πλαίσιο μέσα στο οποίο νιώθει ασφάλεια και αυτοπεποίθηση. Σε αντίθετη περίπτωση η αμοιβαία καχυποψία συντείνει στην αποστασιοποίηση του πολίτη από τα κοινά – πολιτική και στον αυταρχισμό του κράτους.

Οι δύο τύποι πολιτών

            Στις μέρες μας συγκρούονται δυο τύπο πολιτών, αυτοί του ενεργού με τον απαθή. Ο πρώτος κρίνει, αξιολογεί, αποδέχεται, αμφισβητεί, προσαρμόζεται, συμμετέχει και αντιστέκεται. Νιώθει και δρα ως υποκείμενο εξελίξεων. Ως άτομο υπερασπίζεται την ατομικότητά του και διεκδικεί το δικαίωμα στην ετερότητα. 

          Αντίθετα, ο τύπος του απαθούς πολίτη διακρίνεται από τα στοιχεία της παραίτησης και της αδράνειας. Δεν σκέπτεται, δεν αντιδρά. Λειτουργεί ως οπαδός ή υπήκοος και εθίζεται σε μια άκριτη και παθητική συμμόρφωση που όχι σπάνια ταυτίζεται με έναν επικίνδυνο φαταλισμό – μοιρολατρία.

            Στα χείλη όλων βρίσκεται η απορία – ερώτηση αν θα μπορέσει σήμερα η πολιτική να επιβιώσει και με ποιον τρόπο. Άλλοι θέτουν ως βασικό πρόταγμα τη συλλογική ευημερία κι άλλοι τη συλλογική ελευθερία

            Σχετικά με αυτό ο Μακιαβέλι σε κάποιο έργο του αφηγείται την ιστορία ενός πλούσιου Ρωμαίου που κατά τη διάρκεια ενός λιμού προσέφερε φαγητό στους φτωχούς. Οι Ρωμαίοι τον εκτέλεσαν διότι θεώρησαν ότι δημιουργούσε οπαδούς προκειμένου να γίνει τύραννος. Προφανώς αυτή η ιστορία υποδηλώνει πως οι Ρωμαίοι πρόκριναν ως προτεραιότητα τη συλλογική ελευθερία παρά τη συλλογική ευημερία.

Η πολιτική τέχνη

             Κι αυτό υποδηλώνει το πώς αντιλαμβανόμαστε την πολιτική ως διαδικασία σύμπραξης του ατομικού με το συλλογικό. Συνάμα η ιστορία εγείρει και ερωτήματα για τη σχέση Πολιτικής και Ηθικής. Η αναγκαιότητα ενός πολιτικού ηθικισμού διαφαίνεται στον ορίζοντα στο βαθμό που η πολιτική διαβρώνεται από φαινόμενα λαϊκισμού.

            «Πολιτική είναι η τέχνη του αδυνάτου, δηλαδή η τέχνη του να κάνουμε τόσο τους εαυτούς μας όσο και τον κόσμο καλύτερο» (Χάβελ). Για να μην μετατραπεί η πολιτική σε μια διαδικασία κατάκτησης και νομής της εξουσίας από κυνικούς και φιλόδοξους θα πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τη στάση μας απέναντι στον «ιδιωτικό» και «δημόσιο» χώρο μας. Είναι θέμα συνειδητοποίησης και πνευματικής ή πολιτικής αφύπνισης. 

            «Είναι αλήθεια πως ο άνθρωπος μόνος του δεν μπορεί να αλλάξει την πορεία του κόσμου. Αν δεν νιώθει, όμως, σε όλη του τη ζωή την άγρια απελπισία που εξεγείρεται εναντίον αυτής της αλήθειας, δεν θα μπορέσει να κάνει ποτέ εκείνο το απειροελάχιστο, ασήμαντο, μάταιο, ατελέσφορο καλό που είναι σε θέση να κάνει» (Μαξ Χορκχάιμερ).

Post Visitors:10

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active

Privacy Policy

What information do we collect?

We collect information from you when you register on our site or place an order. When ordering or registering on our site, as appropriate, you may be asked to enter your: name, e-mail address or mailing address.

What do we use your information for?

Any of the information we collect from you may be used in one of the following ways: To personalize your experience (your information helps us to better respond to your individual needs) To improve our website (we continually strive to improve our website offerings based on the information and feedback we receive from you) To improve customer service (your information helps us to more effectively respond to your customer service requests and support needs) To process transactions Your information, whether public or private, will not be sold, exchanged, transferred, or given to any other company for any reason whatsoever, without your consent, other than for the express purpose of delivering the purchased product or service requested. To administer a contest, promotion, survey or other site feature To send periodic emails The email address you provide for order processing, will only be used to send you information and updates pertaining to your order.

How do we protect your information?

We implement a variety of security measures to maintain the safety of your personal information when you place an order or enter, submit, or access your personal information. We offer the use of a secure server. All supplied sensitive/credit information is transmitted via Secure Socket Layer (SSL) technology and then encrypted into our Payment gateway providers database only to be accessible by those authorized with special access rights to such systems, and are required to?keep the information confidential. After a transaction, your private information (credit cards, social security numbers, financials, etc.) will not be kept on file for more than 60 days.

Do we use cookies?

Yes (Cookies are small files that a site or its service provider transfers to your computers hard drive through your Web browser (if you allow) that enables the sites or service providers systems to recognize your browser and capture and remember certain information We use cookies to help us remember and process the items in your shopping cart, understand and save your preferences for future visits, keep track of advertisements and compile aggregate data about site traffic and site interaction so that we can offer better site experiences and tools in the future. We may contract with third-party service providers to assist us in better understanding our site visitors. These service providers are not permitted to use the information collected on our behalf except to help us conduct and improve our business. If you prefer, you can choose to have your computer warn you each time a cookie is being sent, or you can choose to turn off all cookies via your browser settings. Like most websites, if you turn your cookies off, some of our services may not function properly. However, you can still place orders by contacting customer service. Google Analytics We use Google Analytics on our sites for anonymous reporting of site usage and for advertising on the site. If you would like to opt-out of Google Analytics monitoring your behaviour on our sites please use this link (https://tools.google.com/dlpage/gaoptout/)

Do we disclose any information to outside parties?

We do not sell, trade, or otherwise transfer to outside parties your personally identifiable information. This does not include trusted third parties who assist us in operating our website, conducting our business, or servicing you, so long as those parties agree to keep this information confidential. We may also release your information when we believe release is appropriate to comply with the law, enforce our site policies, or protect ours or others rights, property, or safety. However, non-personally identifiable visitor information may be provided to other parties for marketing, advertising, or other uses.

Registration

The minimum information we need to register you is your name, email address and a password. We will ask you more questions for different services, including sales promotions. Unless we say otherwise, you have to answer all the registration questions. We may also ask some other, voluntary questions during registration for certain services (for example, professional networks) so we can gain a clearer understanding of who you are. This also allows us to personalise services for you. To assist us in our marketing, in addition to the data that you provide to us if you register, we may also obtain data from trusted third parties to help us understand what you might be interested in. This ‘profiling’ information is produced from a variety of sources, including publicly available data (such as the electoral roll) or from sources such as surveys and polls where you have given your permission for your data to be shared. You can choose not to have such data shared with the Guardian from these sources by logging into your account and changing the settings in the privacy section. After you have registered, and with your permission, we may send you emails we think may interest you. Newsletters may be personalised based on what you have been reading on theguardian.com. At any time you can decide not to receive these emails and will be able to ‘unsubscribe’. Logging in using social networking credentials If you log-in to our sites using a Facebook log-in, you are granting permission to Facebook to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth and location which will then be used to form a Guardian identity. You can also use your picture from Facebook as part of your profile. This will also allow us and Facebook to share your, networks, user ID and any other information you choose to share according to your Facebook account settings. If you remove the Guardian app from your Facebook settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a Google log-in, you grant permission to Google to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth, sex and location which we will then use to form a Guardian identity. You may use your picture from Google as part of your profile. This also allows us to share your networks, user ID and any other information you choose to share according to your Google account settings. If you remove the Guardian from your Google settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a twitter log-in, we receive your avatar (the small picture that appears next to your tweets) and twitter username.

Children’s Online Privacy Protection Act Compliance

We are in compliance with the requirements of COPPA (Childrens Online Privacy Protection Act), we do not collect any information from anyone under 13 years of age. Our website, products and services are all directed to people who are at least 13 years old or older.

Updating your personal information

We offer a ‘My details’ page (also known as Dashboard), where you can update your personal information at any time, and change your marketing preferences. You can get to this page from most pages on the site – simply click on the ‘My details’ link at the top of the screen when you are signed in.

Online Privacy Policy Only

This online privacy policy applies only to information collected through our website and not to information collected offline.

Your Consent

By using our site, you consent to our privacy policy.

Changes to our Privacy Policy

If we decide to change our privacy policy, we will post those changes on this page.
Save settings
Cookies settings