Του Ηλία Γιαννακόπουλου – Φιλόλογου

«Legum servi sumus ut liberi esse possimus» (Κικέρων, «Είμαστε σκλάβοι του νόμου για να μπορούμε να είμαστε ελεύθεροι»).

Η υποχρεωτικότητα του εμβολιασμού και το «κίνημα» των αντιεμβολιαστών ανέδειξαν πέραν όλων των άλλων ένα παλιό και τόσο διαχρονικό θέμα. Αυτό της σχέσης Νόμου και Ελευθερίας. Μία σχέση που υπακούει στο αρχαιοελληνικό σχήμα “Νόμω vs Φύσει”. Στα “Νόμω” ανήκουν όσα συφωνήθηκαν από τους ανθρώπους(ομολογηθέντα-επίθετα) και στα “Φύσει” όσα πηγάζουν ως αναγκαία απο τους φυσικούς νόμους (Ελευθερία).

   “Τα μεν γαρ των νόμων επίθετα, τα δε της Φύσεως αναγκαία”.

Για κάποιους η έννοια – ιδέα της ελευθερίας του ανθρώπου «ως ον που έχει ιδίαν βούλησιν» αντιτίθεται στην ύπαρξη και υπακοή στους νόμους και κατ’ ακολουθίαν στην υποχρεωτικότητα που επιβάλλουν. Είναι αυτοί, δηλαδή, που πρεσβεύουν πως οι νόμοι – υποχρεωτικότητα λειτουργούν ως ισχυρό διαβρωτικό στην ανθρώπινη ελευθερία. Υπάρχει, όμως, και η άποψη που διακηρύσσει εμφαντικά πως οι νόμοι λειτουργούν ενισχυτικά στην κατάκτηση και βίωση της ελευθερίας.

Η ποιότητα του πολιτισμού είναι συνάρτηση του σεβασμού των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, της ειρηνικής συμβίωσης ανάμεσα στα μέλη του κοινωνικού σώματος, της θέσπισης αποδεκτών ορίων στην εξουσία των πολιτικών αρχόντων και κυρίως του βαθμού εσωτερικής καλλιέργειας για κάθε άτομο χωριστά ως αυτόβουλης και αυτόνομης οντότητας. Όλα τα παραπάνω, όμως, επιτυγχάνονται από το ισχύον κάθε φορά νομικό πλαίσιο και τις κυρίαρχες περί δικαίου απόψεις. Οι νόμοι ως σύνολο αρχών και κανόνων κατέστησαν αναγκαίοι τόσο εξαιτίας της φύσης του ανθρώπου (homo homini lupus) όσο και λόγω της κοινωνικής ζωής. Αυτή, όμως, η αναγκαιότητα των νόμων αποτέλεσε σημείο τριβής μεταξύ των ειδικών.

Έτσι κάθε πλευρά οχυρώνεται πίσω από μία επιχειρηματολογία και με πάθος και αναφορές στην ιστορία του δικαίου και της ηθικής διατυπώνουν φανατικά τη θέση τους για τη σχέση Νόμου και Ελευθερίας. Μία αναλυτική παρουσίαση των επιχειρημάτων και των δύο θέσεων ίσως θα βοηθούσε τον πολίτη που πασχίζει να ισορροπήσει στα δύο άκρα. Κι αυτό γιατί:

       “Ο άνθρωπος είναι παγιδευμένος ανάμεσα στον πόθο να ξεπεράσει τους άλλους (η νιτσεϊκή θέληση για δύναμη) και στην ανάγκη να είναι με τους άλλους (η χριστιανική κοινωνία ή ο μαρξιστικός εξισωτισμός)”.(Ζαν – Μαρκ  Ντουρέ)

Ο νόμος τροφοδότης της ελευθερίας

Η παρουσία και τήρηση των νόμων συντελεί στην κατάκτηση της ελευθερίας από το άτομο σε μια οργανωμένη κοινωνία. Αυτό συμβαίνει γιατί  ο νόμος ως ένα σύνολο κανόνων και επιταγών προστατεύει με ρητές διατάξεις τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα των πολιτών τόσο από τις αυθαιρεσίες της εξουσίας όσο κι από την αντικοινωνική δράση των άλλων. Τίθενται, δηλαδή, όρια στην άσκηση εξουσίας – δύναμης των ισχυρών πάνω στους «αδύνατους» (οικονομικά, κοινωνικά…) και έτσι αποφεύγεται η εκμετάλλευσή τους.

Επιπρόσθετα οι νόμοι περιορίζουν ή και «ηθικοποιούν» τα πρωτόγονα ένστικτα και τις παρορμήσεις με αποτέλεσμα να εμποδίζεται η αβίαστη έκφραση της αντικοινωνικής συμπεριφοράς των ανθρώπων. Οι παραπάνω, λοιπόν, λειτουργίες των νόμων κατοχυρώνουν τις προϋποθέσεις για τη βίωση της εξωτερικής ελευθερίας που ορίζεται ως απουσία κάθε εξωτερικού κινδύνου ή απειλής.

Επί πλέον με την πειθαρχία στους νόμους το άτομο εθίζεται στην αυτοσυγκράτηση και την αυτοπειθαρχία. Προάγεται ο σεβασμός προς τους άλλους και καλλιεργείται η αρετή της ανεκτικότητας, το ομαδικό πνεύμα και η κοινωνική συνείδηση. Το άτομο αφομοιώνει και ενσωματώνει στο αξιακό του σύστημα τις αρχές και τους κανόνες του δικαίου επιτυγχάνοντας έτσι την ηθική του αρτίωση. Έτσι, δομούνται και οι απαραίτητοι όροι για την «ανθοφορία» της «εσωτερικής ελευθερίας» που θεωρείται το ανώτατο στάδιο της πορείας του ανθρώπου προς την αυτοπραγμάτωση.

Στις παραπάνω θετικές λειτουργίες των νόμων μπορούν να συνυπολογιστούν και η ειρηνική επίλυση των προσωπικών και κοινωνικών διαφορών που έχει ως αποτέλεσμα την αποφυγή – μείωση των συγκρούσεων, την ενδυνάμωση του κοινωνικού ιστού και την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής. Ζώντας, όμως, το άτομο μέσα σε τέτοιες συνθήκες νιώθει ψυχικά ασφαλές και βέβαιο και με ενδυναμωμένο το αίσθημα της αυτοπεποίθησης. Τα παραπάνω συνιστούν την αφετηρία όχι μόνο για την ασφαλή επιβίωση του ατόμου αλλά και για την ολόπλευρη ολοκλήρωσή του (πνευματική ψυχοσυναισθηματική, ηθική…). Ο ολοκληρωμένος άνθρωπος είναι και ελεύθερος.

Γίνεται, λοιπόν, καταφανής ο καταλυτικός ρόλος των νόμων στην κατάκτηση και βίωση της ελευθερίας από τον άνθρωπο μέσα στα όρια μιας πολιτικά οργανωμένης κοινωνίας. Ο ελεύθερος άνθρωπος νοείται «ελεύθερος» μόνο στα όρια μιας υγιούς και δημοκρατικής κοινωνίας και όχι στο πλαίσιο μιας σύγχρονης υπερεκτιμημένης ατομικότητας. Ο Ηράκλειτος τόνιζε σχετικά:

     «Μάχεσθαι χρη τον δήμον υπέρ του νόμου ώσπερ τείχους». (Ο λαός πρέπει να υπερασπίζεται τον νόμο σαν να είναι το τείχος [της πόλης])

Η συνεισφορά των νόμων στην επίτευξη της κοινωνικής ευταξίας και μέσα από αυτήν στην πραγμάτωση της ελευθερίας πιστοποιείται και από τη διαχρονική τους παρουσία σε όλες τις φάσεις εξέλιξης του ανθρώπινου πολιτισμού. Εξάλλου, σύμφωνα με τους υπέρμαχους της παραπάνω θέσης, η ελευθερία ως βίωμα και κατάσταση επιτεύχθηκε μόνο μέσα σε νομικά οργανωμένες κοινωνίες. Η ελευθερία, λοιπόν, είναι κοινωνικά «χρωματισμένη» και προσδιορισμένη και με την έννοια αυτή βρίσκεται σε μια σχέση αλληλοτροφοδότησης με τα κοινωνικά «κρατούντα» και με το εκάστοτε νομικό καθεστώς. Ακόμη και οι αυταρχικοί νόμοι προσέφεραν στην ελευθερία τρέφοντας την εξέγερση, αφυπνίζοντας τις συνειδήσεις και συντηρώντας τη φλόγα της αλλαγής και της αμφισβήτησης.

Ο νόμος διαβρώνει την ελευθερία

Από την άλλη πλευρά, όμως, προβάλλεται η άποψη πως οι νόμοι συνιστούν παράγοντα ακυρωτικό της ελευθερίας του ανθρώπου. Οι θεωρητικοί αυτής της άποψης εδράζουν τα επιχειρήματά τους πάνω στο γεγονός ότι οι νόμοι έχουν έναν επιτακτικό χαρακτήρα που αποκλείει και αφαιρεί το δικαίωμα της επιλογής και της αίρεσης. Το τελευταίο, όμως, αποτελεί τον πυρήνα της ελευθερίας και κάθε απώλεια του δικαιώματος ελεύθερης επιλογής και αίρεσης  διαβρώνει την ίδια την ουσία της ελευθερίας.

Επίσης, οι νόμοι συνοδεύονται από ένα σύνολο υποχρεώσεωνπεριορισμών και δεσμεύσεων. Επιβάλλουν καθήκοντα προς τους άλλους και «απαιτούν» τον απόλυτο σεβασμό σε αρχές και κανόνες που όχι σπάνια εκφράζουν και εξυπηρετούν συμφέροντα των ολίγων ή των «δυνατών». Τα γνωρίσματα αυτά, όμως, των νόμων αφυδατώνουν τα δικαιώματα του πολίτη, τον οδηγούν σε μια στάση «ακρισίας» και κοινωνικής παραίτησης. Παύει, δηλαδή, να λειτουργεί ως αυτοδύναμη προσωπικότητα και ενεργεί μόνο «κατ’ επιταγήν». Όλα αυτά αλλοιώνουν την ελευθερία και εξυφαίνουν τον ιστό της ανελευθερίας.

Επιπρόσθετα οι νόμοι προϋποθέτουν την «τυφλή» πολλές φορές πειθαρχία και υποταγή, αφού το άτομο εξαναγκάζεται να δράσει σύμφωνα με το ασφυκτικό πλαίσιο που αυτοί ορίζουν. Η αμφισβήτησή τους προβάλλεται ως αντικοινωνική πράξη και έτσι οι πολίτες εθίζουν σε μια στάση «εθελοδουλείας» που για κάποιους, κατ’ ευφημισμό, αισθητοποιεί το υψηλό επίπεδο εσωτερικής πειθαρχίας και ελευθερίας. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, είναι το άτομο να χάνει την «αυτονομία» του, το «αυτεξούσιό» του τίθεται υπό αμφισβήτηση και η «αυτοβουλία» του εξοστρακίζεται. Όταν, όμως, ο άνθρωπος σκέπτεται και δρα όχι σύμφωνα με τη δική του βούληση αλλά κάτω από το βάρος ξένων εντολών τότε παύει να είναι ελεύθερος. Γιατί ελεύθερος νοείται ο «έχων ιδίαν βούλησιν».

Υπέρμαχοι δε της απόλυτης ελευθερίας τονίζουν με έμφαση πως κάθε περιορισμός ή εξαναγκασμός – άσχετα από τους στόχους που εξυπηρετεί – διαβρώνει την ελευθερία. Ενισχυτικό στοιχείο στην παραπάνω άποψη είναι και το γεγονός της διαμόρφωσης της ατομικής και κοινωνικής συνείδησης σύμφωνα με τα κελεύσματα των κυρίαρχων αξιών και προτύπων που πολλές φορές παίρνουν τη μορφή νομικών κανόνων. Έτσι, οι νόμοι λειτουργώντας ως ηθικοποιητικοί και κοινωνικοποιητικοί παράγοντες αναστέλλουν την ελεύθερη ανάπτυξη του ανθρώπου και την κατευθύνουν – εν αγνοία του – σε μια προδιαγεγραμμένη τάξη πραγμάτων, μέσα στην οποία νιώθει ελεύθερος όντας «δούλος».

Περιχαρακώνοντας, λοιπόν, οι νόμοι τα όρια σκέψης και δράσης του ανθρώπου τον εγκλωβίζουν σε ένα καθεστώς ανελευθερίας. Οι θεωρητικοί αυτής της άποψης θεωρούν πως ο περιορισμός της ατομικής ελευθερίας συνιστά την αναγκαία προϋπόθεση για την εύρυθμη λειτουργία ή και «σωτηρία» της κοινωνίας. Θεωρούν, δηλαδή, πως αξιολογικά και οντολογικά η κοινωνία υπερέχει έναντι των ατομικών ελευθεριών. Ο Νίτσε τόνισε σχετικά:

«Ελευθερία είναι να μπορείς να έχεις μία κάποια απόσταση από τους άλλους».

Επιμύθιο

Παρόλο, όμως, τις επιφυλάξεις και το σκεπτικισμό πολλών για τον ιστορικό ρόλο και την αναγκαιότητα των νόμων κανείς δεν διανοείται να προτείνει ή να φανταστεί μια μελλοντική κοινωνία χωρίς αυτούς. Ο ανθρώπινος πολιτισμός είναι ταυτισμένος με τον αγώνα του ατόμου για θέσπιση νόμων και κανόνων δικαίου πάνω στη βάση  της εξασφάλισης των αναγκαίων συνθηκών για την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας και την αβίαστη εξωτερίκευση της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Η ιστορία, όμως, δικαίωσε εκείνους που με την ανυπακοή τους στους θεσπισμένους νόμους τροφοδότησαν τις κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές και άνοιξαν νέους ορίζοντες στη σκέψη, στην έννοια του δικαίου και έδωσαν νέο περιεχόμενο στη δημοκρατία.

Οι νόμοι, λοιπόν, τότε μόνο δικαιώνονται ως παράγοντες προωθητικοί της κοινωνικής αυταξίας και της ανθρώπινης ελευθερίας στο βαθμό που ικανοποιούν τον πόθο του ατόμου να ξεπεράσει τους άλλους (νιτσεϊκή θέληση για δύναμη) και ταυτόχρονα την ανάγκη να είναι με τους άλλους (χριστιανική κοινωνία). Η εξισορρόπηση των δύο αυτών τάσεων προάγει τον ανθρώπινο πολιτισμό, ενισχύει τους κοινωνικούς δεσμούς και συμβάλλει θετικά στην εσωτερική ολοκλήρωση του ανθρώπου. Χρέος επομένως των νομοθετών είναι η εναρμόνιση των δύο αυτών γνωρισμάτων της ανθρώπινης φύσης με την ελευθερία.

Όταν ανατρέπονται οι εύθραυστες ισορροπίες ανάμεσα στον πόθο για ελευθερία και στην αναγκαιότητα των νόμων, τότε προκύπτουν κοινωνικές τερατογενέσεις που υποθάλπουν πολιτικούς τυράννους και αυταρχικές συμπεριφορές. Θύμα οι ατομικές ελευθερίες και η ακύρωση πολλών ατομικών  δικαιωμάτων. Στόχος κάθε δικαιϊκού συστήματος είναι να μεγιστοποιεί και να εμπλουτίζει τις ανθρώπινες ελευθερίες και όχι να τρέφει το κράτος Λεβιάθαν ή να δυναμώνει την εξουσία κάποιων νάρκισσων. Ο Ζαν – Ζακ  Ρουσσώ το είχε διαπιστώσει από παλιά:

      «Κανείς δεν είναι αρκετά δυνατός για να είναι πάντοτε ο κυρίαρχος αν δεν μεταποιήσει τη δύναμή του σε νόμο και την υπακοή σε καθήκον».

Post Visitors:79

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active

Privacy Policy

What information do we collect?

We collect information from you when you register on our site or place an order. When ordering or registering on our site, as appropriate, you may be asked to enter your: name, e-mail address or mailing address.

What do we use your information for?

Any of the information we collect from you may be used in one of the following ways: To personalize your experience (your information helps us to better respond to your individual needs) To improve our website (we continually strive to improve our website offerings based on the information and feedback we receive from you) To improve customer service (your information helps us to more effectively respond to your customer service requests and support needs) To process transactions Your information, whether public or private, will not be sold, exchanged, transferred, or given to any other company for any reason whatsoever, without your consent, other than for the express purpose of delivering the purchased product or service requested. To administer a contest, promotion, survey or other site feature To send periodic emails The email address you provide for order processing, will only be used to send you information and updates pertaining to your order.

How do we protect your information?

We implement a variety of security measures to maintain the safety of your personal information when you place an order or enter, submit, or access your personal information. We offer the use of a secure server. All supplied sensitive/credit information is transmitted via Secure Socket Layer (SSL) technology and then encrypted into our Payment gateway providers database only to be accessible by those authorized with special access rights to such systems, and are required to?keep the information confidential. After a transaction, your private information (credit cards, social security numbers, financials, etc.) will not be kept on file for more than 60 days.

Do we use cookies?

Yes (Cookies are small files that a site or its service provider transfers to your computers hard drive through your Web browser (if you allow) that enables the sites or service providers systems to recognize your browser and capture and remember certain information We use cookies to help us remember and process the items in your shopping cart, understand and save your preferences for future visits, keep track of advertisements and compile aggregate data about site traffic and site interaction so that we can offer better site experiences and tools in the future. We may contract with third-party service providers to assist us in better understanding our site visitors. These service providers are not permitted to use the information collected on our behalf except to help us conduct and improve our business. If you prefer, you can choose to have your computer warn you each time a cookie is being sent, or you can choose to turn off all cookies via your browser settings. Like most websites, if you turn your cookies off, some of our services may not function properly. However, you can still place orders by contacting customer service. Google Analytics We use Google Analytics on our sites for anonymous reporting of site usage and for advertising on the site. If you would like to opt-out of Google Analytics monitoring your behaviour on our sites please use this link (https://tools.google.com/dlpage/gaoptout/)

Do we disclose any information to outside parties?

We do not sell, trade, or otherwise transfer to outside parties your personally identifiable information. This does not include trusted third parties who assist us in operating our website, conducting our business, or servicing you, so long as those parties agree to keep this information confidential. We may also release your information when we believe release is appropriate to comply with the law, enforce our site policies, or protect ours or others rights, property, or safety. However, non-personally identifiable visitor information may be provided to other parties for marketing, advertising, or other uses.

Registration

The minimum information we need to register you is your name, email address and a password. We will ask you more questions for different services, including sales promotions. Unless we say otherwise, you have to answer all the registration questions. We may also ask some other, voluntary questions during registration for certain services (for example, professional networks) so we can gain a clearer understanding of who you are. This also allows us to personalise services for you. To assist us in our marketing, in addition to the data that you provide to us if you register, we may also obtain data from trusted third parties to help us understand what you might be interested in. This ‘profiling’ information is produced from a variety of sources, including publicly available data (such as the electoral roll) or from sources such as surveys and polls where you have given your permission for your data to be shared. You can choose not to have such data shared with the Guardian from these sources by logging into your account and changing the settings in the privacy section. After you have registered, and with your permission, we may send you emails we think may interest you. Newsletters may be personalised based on what you have been reading on theguardian.com. At any time you can decide not to receive these emails and will be able to ‘unsubscribe’. Logging in using social networking credentials If you log-in to our sites using a Facebook log-in, you are granting permission to Facebook to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth and location which will then be used to form a Guardian identity. You can also use your picture from Facebook as part of your profile. This will also allow us and Facebook to share your, networks, user ID and any other information you choose to share according to your Facebook account settings. If you remove the Guardian app from your Facebook settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a Google log-in, you grant permission to Google to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth, sex and location which we will then use to form a Guardian identity. You may use your picture from Google as part of your profile. This also allows us to share your networks, user ID and any other information you choose to share according to your Google account settings. If you remove the Guardian from your Google settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a twitter log-in, we receive your avatar (the small picture that appears next to your tweets) and twitter username.

Children’s Online Privacy Protection Act Compliance

We are in compliance with the requirements of COPPA (Childrens Online Privacy Protection Act), we do not collect any information from anyone under 13 years of age. Our website, products and services are all directed to people who are at least 13 years old or older.

Updating your personal information

We offer a ‘My details’ page (also known as Dashboard), where you can update your personal information at any time, and change your marketing preferences. You can get to this page from most pages on the site – simply click on the ‘My details’ link at the top of the screen when you are signed in.

Online Privacy Policy Only

This online privacy policy applies only to information collected through our website and not to information collected offline.

Your Consent

By using our site, you consent to our privacy policy.

Changes to our Privacy Policy

If we decide to change our privacy policy, we will post those changes on this page.
Save settings
Cookies settings