Όταν στα θεμέλια του σπιτιού σφάζαμε κοκοράδες!
ΛΟΥΗΣ Γ. ΣΕΡΕΜΕΤΗΣ
«Κοίτα, κοίτα ο κοκορής μας, το καμάρι της αυλής μας,
κορωνάτος, σπιρουνάτος, κορδωμένος και τριζάτος!
Με το κόκκινο λειρί του, την ουρά τη φουντωτή του,
μοιάζει, κι-κι-ρι-κι-κι, ταγματάρχης με στολή………»!
Από ένα αγαπημένο παιδικό τραγουδάκι σε στίχους Βασίλη Ρώτα και σύνθεση Μίκη Θεοδωράκη!
Ο κόκορας, αυτό το καμαρωτό, περήφανο και με ηγετικά χαρακτηριστικά ζωντανό, ανέκαθεν ήταν το σύμβολο της ζωής και της χαράς σε κάθε σπίτι, είτε κλεισμένο στο κοτέτσι, είτε ελεύθερο στις αλάνες, άσπρο ή κόκκινο, πετρωτό ή πλουμιστό!
«Όταν θα πάω κυρά μου στο παζάρι,
θα σ’ αγοράσω ένα κοκοράκι,
το κοκοράκι κικιρικικί
θα σε ξυπνάει κάθε πρωί»…
Το παζάρι στο Γύθειο άρχισε, μη χάσετε την ευκαιρία για ψώνια, και για κάποιο δώρο, όπως έκαναν παλιά! Ας αγοράσουμε από το παζάρι κάποιο δώρο, χρηστικό, διακοσμητικό ή συμβολικό, και να το προσφέρουμε στην κυρά μας ή στην καλή μας, είτε στον κύρη μας, ή στον καλό μας! Το κοκόρι ήταν και το ρολόι του σπιτιού, το αλάνθαστο «ξυπνητήρι», αφού το πρώτο του λάλημα έδινε και το σύνθημα για το ξεκίνημα της νέας ημέρας στον νοικοκύρη και στη νοικοκυρά! Ακόμα και στα δικαστήρια τον τρέχανε τον κακομοίρη τον κόκορα, ότι τάχα ενοχλούσε τα πρωινά! Αλήθεια, πόσοι κοκοράδες δεν καταδικάστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες με αυτή την κατηγορία, όταν ερχόταν ο χωροφύλακας στο σπίτι με την κλήση στο χέρι!
Υπάρχουν πολλές χαρακτηριστικές εκφράσεις που λέγονται για τους ανθρώπους, όπως «τι κοκορεύεσαι», «είναι ο κόκορας» της παρέας, «μαλώνουν σαν τα κοκόρια», «καμαρώνει» σαν κόκορας, «πετάγεται» σαν κόκορας, με αποκορύφωμα το «πηδάει» σαν κόκορας! Στο κοτέτσι συνήθως υπήρχε τάξη, καθαριότητα και οργάνωση, αλλά όταν θέλουμε να μιλήσουμε για ακαταστασία λέμε για «ένα σπίτι κοτέτσι»! Ξεχωριστός χώρος για τα πουλάκια, άλλος για τις κότες που είχαν μαζί τους πάντα έναν κόκορα για την αναπαραγωγή, και τους υπόλοιπους κοκοράδες που προορίζονταν για σφάξιμο, τους είχαν έναν έναν για να μην μαλώνουν μεταξύ τους, και γιατί γίνονταν και επιθετικοί και απειλητικοί κυρίως για τα μικρά παιδιά. Τους απομόνωναν από τις κότες γιατί άμα βάτευαν αδυνάτιζαν, μαύριζε το κρέας τους, και γινόταν και σκληρό! Ζηλευτός και περιζήτητος μεζές ο κόκορας, μαγειρεύεται κοκκινιστός, κρασάτος, καπαμά, με μακαρονάδα , χυλοπίτες, τραχανά, και «μπαρδουνιώτικος», αλλά ο καλύτερος κόκορας τρωγόταν τον «αλωνάρη»!
«Στου παιδιού μου τη χαρά, έσφαξα έναν κόκορα» τραγουδάμε και χορεύουμε στις χαρές των παιδιών μας, στα φανερώματα, αρραβώνες, γάμους, γεννητούρια, βαφτίσια, με κόκορα καλούσαν τον κουμπάρο να στεφανώσει. Και που αλλού δε χρησίμευε ο κόκορας, σφαγμένος ή και μαγειρεμένος! Ακόμα και στοίχημα έβαζαν έναν μαγειρεμένο κόκορα στην ταβέρνα, ή ένα τραπέζωμα με κόκορα να γιορτάσουν για το δίπλωμα που πήρε κάποιος μετά από αμέτρητες προσπάθειες, που μπορεί και να «λάδωσε» και τον εξεταστή με κάνα κόκορα! Κόκορας – πεσκέσι στον δάσκαλο να προϊβαστεί το παιδί στο δημοτικό! Κόκορας στο γιατρό για ευχαριστίες! Κόκορας στον έφορα για να κλείσουμε καμιά υπόθεση! Κόκορας στον εργολάβο της Κοινότητας να ρίξει τσιμέντο και μέσα στην αυλή μας, κόκορας στον Πρόεδρο να κάνει και λίγο «τα στραβά μάτια» στο δρομάκι που στενέψαμε, που δεν θα περνάει η πυροσβεστική, ούτε ασθενοφόρο αν χρειαστεί, κόκορας στον Δήμαρχο για εκείνο το ρεματάκι που μπαζώσαμε για μια αποθηκούλα, που κάποια στιγμή θα την πάρει η πλημμύρα. Κόκορας και στον «νωματάρχη» για να μη διώξει το κοτέτσι μετά από καταγγελία του γείτονα! Από ένα κόκορα στον Νομάρχη και στο μηχανικό της Νομαρχίας για να περάσει ο δρόμος δίπλα από το χωράφι μας για να ανοίξουμε βενζινάδικο ή κανένα μαγαζί για τους περαστικούς, «κοφτήρι», αλλά και για να αλλάξουν τα σχέδια και να περάσει ο δρόμος μέσα από ένα παλιοχώραφο που είχαμε στα κατσάβραχα για να πάρουμε αποζημίωση, και ας ταλαιπωρείται ο κόσμος με ανηφοροκατηφόρες και στροφές!
Και φυσικά ο καλύτερος κόκορας θα σφαζόταν για να ραντίσουν με το αίμα του τα θεμέλια ενός νεόκτιστου σπιτιού, και μετά να τον φάνε όλοι μαζί γλεντώντας, ευχόμενοι υγεία και να είναι καλοστέριωτο! Το σπίτι ανέκαθεν ήταν ένα σημείο αναφοράς για κάθε άνθρωπο, δείγμα της κοινωνικής του ταυτότητας, και σημείο σύνδεσής του με την υπόλοιπη κοινότητα και τον τόπο που ζούσε, με την ίδια τη γη. Λειτουργούσε συνεκτικά με το παρελθόν και την οικογενειακή ιστορία, και με το μέλλον, την πορεία και τα σχέδια που έκανε η οικογένεια. Γι αυτό και μόνον η σκέψη της απώλειας του σπιτιού, ή της καταστροφής του πάντα προκαλεί δέος και θλίψη, αφού μέσα στο νου και στην καρδιά μας είναι και μια «εστία» ιερή, όπου μέσα της χωράνε όλα όσα συνθέτουν, την ύπαρξή μας. Για τον αγνό και απλοϊκό άνθρωπο, το κτίσιμο ενός σπιτιού περιείχε και το νόημα της δημιουργίας . Αυτός ήταν και ο τελικός σκοπός του παραδοσιακού θρησκευτικού ανθρώπου, να ζήσει και να δημιουργήσει σε ένα χώρο εξαγνισμένο και αγιασμένο, όπως τότε που δημιούργησε τον κόσμο ο θεός. Γι αυτό φρόντιζαν να εξευμενίσουν τη φύση και να διώξουν τα κακά πνεύματα για να είναι «καλοστέριωτο»!
Με την έντονη θρησκευτικότητα που τους διέκρινε, προστρέχανε πρώτα στην χριστιανική πίστη, χωρίς να παραλείπουν να περιβάλλουν το χτίσιμο και με μυστηριακές τελετές, όπως η θυσία ενός ζώου στα θεμέλια! Μια συνήθεια που έρχονταν από πολύ πίσω, από τότε που ο άνθρωπος λόγω άγνοιας δεν μπορούσε να κατανοήσει τον υπόλοιπο κόσμο και τη σχέση του μ’ αυτόν, και προσπαθούσε με τους μύθους να εξηγήσει τα φυσικά φαινόμενα. Οι συγγενείς και οι φίλοι πάντα βοηθούσαν στο χτίσιμο, άλλοι στο κουβάλημα των υλικών, και άλλοι στο σκάψιμο των θεμελίων με βάση το σχέδιο που έφτιαχνε ο εργολάβος με την εμπειρία του. Μόλις σκαβόταν το σχήμα της βάσης του σπιτιού και ήταν έτοιμα τα θεμέλια, το αφεντικό καλούσε συγγενείς και φίλους να παρευρίσκονται στο θεμέλιωμα! Ήταν μια κίνηση που συμβόλιζε ότι το νέο σπίτι θα ήταν ανοιχτό για να υποδέχονται οι νοικοκυραίοι κόσμο σε γιορτές και χαρές, και γι αυτό έφερνε και τον παπά του χωριού για να διαβάσει έναν ειδικό ψαλμό, να ευλογήσει και να αγιάσει τα θεμέλια του νέου σπιτιού και την πρώτη πέτρα, βάζοντας σε κάθε γωνία και από ένα μπουκαλάκι αγιασμό για να στεριώσει το σπίτι, και να στεγάσει μια οικογένεια σωστή, με υγεία, πλούτο, και προκοπή.
Μόλις έφευγε ο παπάς, σειρά είχε ο κόκορας! Το αφεντικό έσφαζε πάνω στα θεμέλια έναν δικό του κόκορα, τον «λειράτο», τον «διπλογρέμπενο», που τον είχε ξεχωρίσει από καιρό επί τούτου! Ήταν μια θυσία με το αίμα ενός ζώου όπως παλιά, ένα έθιμο κοινό σε όλη την Ελλάδα, και αφού το έσφαζε, τον κράταγε με το δεξί χέρι και πήγαινε από θεμέλιο σε θεμέλιο να τα ραντίσει με το αίμα για το καλό και δυνατό στερέωμα του νέου σπιτιού! Οι νοικοκυράδες μαγείρευαν τον κόκορα, και τον έτρωγαν μαζί με τους εργάτες πίνοντας και κρασί για να είναι καλοστέριωτο το σπίτι! Όταν τελείωναν και γινόταν η εγκατάσταση της οικογένειας στο νέο σπίτι, πάλι με κόκορα το γιόρταζαν! Στη συνήθεια της θεμελίωσης με το σφάξιμο του κόκορα εναντιώθηκε η εκκλησία, κάνοντας λόγο για αιματηρή θυσία και παγανιστική τελετή, αλλά χωρίς αποτέλεσμα, αφού δεν είναι εύκολο να ξεριζωθούν έθιμα, λαϊκές συνήθειες, και λατρευτικές εκδηλώσεις που έχουν βαθιές ρίζες στην ιστορία. Το θρησκευτικό συναίσθημα και η προσευχή, συνυπάρχει αιώνες τώρα με τις λαϊκές συνήθειες και τις γιορτές με την αυθόρμητη συμμετοχή κόσμου, αυτές που η εκκλησία αποκαλεί παγανιστικές τελετές. Είναι τα πιστεύω του καθενός, μαζί με τα βιώματα και τις πλούσιες παραστάσεις που είχαν να κάνουν με την επιθυμία του ανθρώπου να δημιουργεί όπως ο Θεός, για να συνεχίζεται η ζωή. Ό,τι δεν κατάφερε η εκκλησία, το κατάφερε ήπια ο χρόνος, αφού αυτό το έθιμο άρχισε να υποχωρεί στο πλαίσιο μιας γενικότερης υποχώρησης της παραδοσιακής ζωής.
Στις μέρες μας το έθιμο αυτό στα χωριά έχει ξεχαστεί αφού πλέον δεν φτιάχνονται καινούργια σπίτια για πολλούς λόγους. Η μόνη ελπίδα που είχαμε να σφάξουμε κόκορα στα θεμέλια, να το γλεντήσουμε μετά, και να το θυμούμαστε για χρόνια, ήταν να θεμελιωνόταν κάποια στιγμή ο στοιχειωμένος παιδικός σταθμός του χωριού που τον χάσαμε τσάμπα λόγω αδιαφορίας των αρμοδίων! Κάποια στιγμή οι υπεύθυνοι του τόπου μετά από πολλές παλινωδίες, σκέφτηκαν μια προσωρινή λύση, και μετά είπαν βλέπουμε! Έφεραν και παράτησαν σε ένα οικόπεδο κάτι έτοιμες κατασκευές για να στεγάσουν τον παιδικό σταθμό, αλλά μάλλον με κοτέτσια για κοκοράδες και κοτούλες έμοιαζαν. Μετά την καταλάγια του κόσμου το ξανασκέφτηκαν, και από τότε κάθε λίγο και λιγάκι εξαγγέλλεται ότι θα χτιστεί κτίριο από την αρχή! Μάλιστα κάποιοι ορκίζονταν ότι δεν θα είναι ξανά υποψήφιοι στις προσεχείς εκλογές αν δεν μπει ο «θεμέλιος λίθος»! Κάποιοι το πιστέψανε, αλλά και πάλι διαψεύστηκαν όταν τους είδαν σε φωτογραφίες και στις λίστες των συνδυασμών, χωρίς να έχει γίνει ούτε μια χαρακιά στο χώμα! Για άλλη μια φορά ευκολόπιστοι, αυτό που λέμε «πάντα γελαστοί, και πάντα γελασμένοι»!
Κρίμα όμως, γιατί είχαμε διαλέξει τον καλύτερο κόκορα, τον είχαμε βάλει χώρια από τις κότες, στερώντας του έτσι τις ερωτικές απολαύσεις της ζωής του για να είναι αγνό το αίμα του, παχύς, λαχταριστό και τρυφερό το κρέας του όταν θα τον τρώγαμε στο γλέντι! Και ενώ περιμέναμε ώρα την ώρα να μπει ο εργολάβος να σκαφτούν τα θεμέλια, και να έρθει με το καλό εκείνη η υπέρτατη στιγμή να θυσιαστεί ο κόκορας για το καλό του χωριού, περνούσε ο καιρός, και γερνούσε! Αλλά παρά τις στερήσεις που είχε υποστεί, και τα χρόνια που φορτώνονταν στην πλάτη του, το έλεγε η καρδούλα του! Κάθε πρωί ξεσήκωνε τον κόσμο δηλώνοντας παρών, και έτοιμος για όλα, ώσπου μια καλοκαιρινή βραδιά που γλεντούσε ο κόσμος και οι αρχές του τόπου στην πλατεία, πέρασε από το κοτέτσι μια πονηρή αλεπού και μας τον πήρε, για να «στεριώσει» με το αίμα του το δικό της «σπιτικό»!
Λίγες μέρες πριν τις εκλογές, «ξαναζεσταίνουν το πιάτο» περί νέου παιδικού σταθμού, υποσχόμενοι ως συνήθως τα υπεσχημένα, αλλά δεν είναι βέβαιο αν το θέλουν όλοι τελικά. Αν, και όποιος ποτέ αποφασίσει, και αν βρουν και κόκορα, τους υπενθυμίζουμε ότι αν και την επόμενη σχολική χρονιά 2024 – 25 δεν γίνουν εγγραφές, ο παιδικός σταθμός Κροκεών θα χάσει οριστικά την άδεια λειτουργίας του και θα πάει τσάμπα η θυσία του κόκορα, οπότε καλύτερα να αφήσουν τον κόκορα να ζήσει ελεύθερα, και όπως του αξίζει! Επειδή λοιπόν τα περιθώρια στενεύουν, και μέχρι να αποφασίσουν για νέο κτίριο θα μπορούσαν να υλοποιηθούν άμεσα προηγούμενες αποφάσεις του τοπικού και δημοτικού συμβουλίου που προέβλεπαν την ανακατασκευή του ΚΤΕΟ Κροκεών για να λειτουργήσει έστω και προσωρινά σαν παιδικός σταθμός, και μετά βλέπουμε. Πάντως εμείς για κάθε ενδεχόμενο θα έχουμε έναν κόκορα ζωντανό και έτοιμο, όχι για να «λαδώσουμε» κανέναν «μεγαλοπαράγοντα» ζητώντας κάποια ρουσφέτια όπως τις παλιές εποχές, αλλά για να τον προσφέρουμε θυσία στον παιδικό σταθμό για γερά θεμέλια! Έτσι, για τη χαρά της δημιουργίας που την έχουμε ανάγκη στο χωριό, αλλά και για να μετατρέψουμε επιτέλους την αγωνία γονιών και παιδιών σε χαρά! Ας αποδείξουμε λοιπόν ότι φροντίζουμε για το μέλλον των παιδιών μας με την ενίσχυση της εκπαίδευσης για καλύτερες γνώσεις και ουσιαστική κοινωνική μόρφωση, και στο τέλος όλοι μαζί θα «καμαρώνουμε σαν τα κοκόρια»!
Πηγή: “ΕΞΟΔΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ”