Του Γκαρτζονίκα Παναγιώτη Αντιστρατήγου ε.α.

Η τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ επανέφερε στο προσκήνιο τον στρατηγικό αιφνιδιασμό. Και μάλιστα με τρόπο εντυπωσιακό, επειδή συνέπεσε μετά από 50 χρόνια με τον αιφνιδιασμό που είχε υποστεί το Ισραήλ το 1973, με την ταυτόχρονη επίθεση Αιγύπτου και Συρίας. Η τελευταία επίθεση δημιούργησε τεράστια αίσθηση παγκοσμίως, επειδή οι υπηρεσίες πληροφοριών του Ισραήλ θεωρούνταν από τις κορυφαίες.

Σύμφωνα με τον εμπειρογνώμονα Richard Betts, «στρατηγικός αιφνιδιασμός προκύπτει στο βαθμό που το θύμα δεν αντιλαμβάνεται εάν, πότε, πού, ή πώς θα επιτεθεί ο αντίπαλος». Η προληπτική επίθεση, η οποία αποσκοπεί με τη χρησιμοποίηση του αιφνιδιασμού να εξασφαλίσει ένα σημαντικό αρχικό πλεονέκτημα, ταυτίζεται στην ουσία με τον στρατηγικό αιφνιδιασμό. Άλλωστε, οι περισσότεροι σύγχρονοι πόλεμοι αρχίζουν με προληπτική επίθεση, χωρίς να κηρύσσονται. Ωστόσο, ο αιφνιδιασμός έχει εφαρμογή όχι μόνο στο στρατηγικό, αλλά και σε επιχειρησιακό και τακτικό επίπεδο. Δεν είναι τυχαίο ότι ο αιφνιδιασμός συμπεριλαμβάνεται στις αρχές του πολέμου όλων των δυτικών στρατών.

Ο αιφνιδιασμός επιτρέπει στην πλευρά που τον επιτυγχάνει να συγκεντρώσει απαρατήρητες υπέρτερες δυνάμεις στο αποφασιστικό σημείο και να καταλάβει τον αντίπαλο απροετοίμαστο με όρους χρόνου, τόπου, μεθόδου ή νέων τεχνολογιών. Ο αιφνιδιασμός, επιτρέπει την καταστροφή μεγάλου ποσοστού εχθρικών δυνατοτήτων με χαμηλό κόστος ή με μικρότερη ταχύτητα, με αποτέλεσμα να λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος. Κάποιες φορές, ο αιφνιδιασμός παρέχει στην ασθενέστερη πλευρά την μόνη ελπίδα να αντισταθμίσει τις αδυναμίες της και τη μοναδική ευκαιρία να υπερνικήσει ισχυρότερο αντίπαλο. Για να πετύχει ο αιφνιδιασμός είναι απαραίτητη η μυστικότητα, καθώς και η εκτεταμένη παραπλάνηση.

Ένας άλλος σημαντικός μελετητής του αντικειμένου, ο Michael Handel, παρατήρησε πως μολονότι ο αιφνιδιασμός ήταν πάντα δυνατός στο τακτικό επίπεδο, η δυνατότητα εφαρμογής του στο στρατηγικό επίπεδο είναι φαινόμενο του 20ού αιώνα. Ο Clausewitz, γράφοντας στις αρχές του 19ου αιώνα, θεωρούσε πως ο αιφνιδιασμός σπάνια θα μπορούσε να είναι εξαιρετικά επιτυχής. «Επομένωςθα ήταν λάθος να θεωρήσουμε τον αιφνιδιασμό ως βασικό στοιχείο της επιτυχίας στον πόλεμο».

Νέα στρατηγική θεώρηση

Με την έναρξη του 20ού αιώνα, η αυξημένη ευκινησία, η ταχύτητα, και το βεληνεκές που επιτεύχθηκαν με την εισαγωγή των σιδηροδρόμων, της μηχανοκίνησης και κυρίως με την αεροπορία και τους βαλλιστικούς πυραύλους έχουν καταστήσει εφικτή την επίτευξη του αιφνιδιασμού και στο στρατηγικό επίπεδο. Ο στρατηγικός αιφνιδιασμός όχι μόνο έγινε εφικτός, αλλά έγινε και πολύ δύσκολο να προληφθεί, παρά τη σημαντική βελτίωση στις δυνατότητες των πληροφοριών.

Αυτό αποδεικνύεται από τις παρακάτω περιπτώσεις: τη γερμανική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση (1941), την ιαπωνική στο Pearl Harbor (1941), την εισβολή της Βόρειας στη Νότια Κορέα (1950), την κοινή βρετανο-γαλλο-ισραηλινή επίθεση στην Αίγυπτο (1956), την ισραηλινή προληπτική επίθεση εναντίον της Αιγύπτου που άρχισε τον Πόλεμο των Έξι Ημερών (1967), την αιγυπτοσυριακή επίθεση εναντίον του Ισραήλ (1973), την κατάληψη των Falklands από την Αργεντινή (1982), την προσάρτηση του Κουβέιτ από το Ιράκ (1990), και τις τρομοκρατικές επιθέσεις την 11η Σεπτεμβρίου 2001.

Ενώ τα αποτελέσματα του αιφνιδιασμού μπορεί να είναι συντριπτικά στην αρχή της σύγκρουσης, ο αιφνιδιασμός σπάνια αποδεικνύεται αποφασιστικός. Όπως σημειώνει ο Handel, «δεν υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ της αρχικής επιτυχίας του στρατηγικού αιφνιδιασμού και του αποτελέσματος του πολέμου». Δύο παραδείγματα, με θετικά ως ένα σημείο αποτελέσματα στην έκβαση του πολέμου, είναι η καταστροφή της αιγυπτιακής αεροπορίας στο έδαφος στον Πόλεμο των Έξι Ημερών και το αποτέλεσμα του αραβοϊσραηλινού πολέμου το 1973.

Στην πρώτη περίπτωση, η καταστροφή της αιγυπτιακής αεροπορίας επηρέασε σημαντικά τη διεξαγωγή και το αποτέλεσμα του πολέμου. Ωστόσο, μακροπρόθεσμα, η περιφανής στρατιωτική νίκη δεν έλυσε το πολιτικό πρόβλημα και το Ισραήλ καλείται μέχρι σήμερα να διαχειριστεί το ζήτημα των κατεχομένων από το 1967 εδαφών. Στη δεύτερη περίπτωση, η Αίγυπτος που ξεκίνησε τον πόλεμο, υπέστη μάλλον στρατιωτική ήττα. Παρά ταύτα, κατάφερε να πάρει πίσω το Σινά, έστω με περιορισμούς, απεμπολώντας την ηγετική της θέση στον αραβικό κόσμο.

Το πρόβλημα των πληροφοριών

Το γεγονός ότι μία χώρα αιφνιδιάζεται δεν οφείλεται στην έλλειψη πληροφοριών αλλά στις αδυναμίες και τους περιορισμούς που έχει ο κύκλος των πληροφοριών. Συνοπτικά, ορισμένες από τις εξηγήσεις που έχουν δοθεί για αυτές τις αδυναμίες:

  • Σήματα και παράσιτα. Οι πληροφορίες που συλλέγονται από μία υπηρεσία πληροφοριών χωρίζονται σε σωστές (σήματα) και λανθασμένες (παράσιτα). Μολονότι η κατηγοριοποίηση έχει θεωρητική αξία, στην πράξη είναι πολύ δύσκολο να ξεχωρίσεις τα σήματα από τα παράσιτα.
  • Παραπλάνηση. Περίπλοκες επιχειρήσεις παραπλάνησης συνήθως προηγούνται του αιφνιδιασμού, αποσκοπώντας να αποκρύψουν τις προετοιμασίες, την κατεύθυνση και τον χρόνο της επίθεσης.
  • Ορθές αντιλήψεις και παρανοήσεις. Η αντικειμενική και ακριβής εκτίμηση των πληροφοριών καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη εξαιτίας των προκαταλήψεων εκείνων που τις ερμηνεύουν, όπως είναι οι ευσεβείς πόθοι, ο βαθμός γνώσης του αντιπάλου, η προβολή της δικής τους κουλτούρας, των ιδεολογικών πεποιθήσεων, του στρατιωτικού δόγματος και των προσδοκιών στον αντίπαλο.
  • Προθέσεις και δυνατότητες. Οι πληροφορίες που συγκεντρώνονται αφορούν τις προθέσεις και τις δυνατότητες του αντιπάλου. Παρότι αυτό ακούγεται απλό, στην πράξη είναι πολύ δύσκολο. Φυσικά είναι πολύ ευκολότερο να συλλέγεις πληροφορίες για τις δυνατότητες, ειδικά για τις μετρήσιμες, παρά για τις προθέσεις. Οι πολιτικές και στρατιωτικές προθέσεις είναι πολύ εύκολο να αποκρυβούν και να αλλάξουν την τελευταία στιγμή.
  • Οργανωτική συμπεριφορά. Οι οργανισμοί τείνουν να αγνοούν πληροφορίες λόγω του κακού συντονισμού των διαφόρων υπηρεσιών, της αναζήτησης συναίνεσης και μείωσης των εσωτερικών εντάσεων.

Ο στρατηγικός αιφνιδιασμός

Στις 6 Οκτωβρίου 1973 το Ισραήλ δέχτηκε τη συνδυασμένη επίθεση Αιγύπτου και Συρίας. Ο αιφνιδιασμός δεν προκλήθηκε από έλλειψη πληροφοριών, το αντίθετο μάλιστα. Η πολιτική και η στρατιωτική ηγεσία του Ισραήλ και οι ιθύνοντες των πληροφοριών, είχαν σχηματίσει την πεποίθηση ότι η Αίγυπτος δεν θα προχωρούσε σε επίθεση, μέχρι να λύσει το πρόβλημα της αεροπορικής υπεροχής. Και η Συρία δεν θα εξαπέλυε επίθεση χωρίς την Αίγυπτο. Οι Ισραηλινοί δεν έλαβαν υπόψη τους το μέγεθος της ταπείνωσης που αισθάνθηκαν οι Άραβες, από την απώλεια των εδαφών τους το 1967, η οποία οδήγησε στην αποφασιστικότητά τους να τα επανακτήσουν.

Ο ισραηλινός στρατός μετά τον αρχικό αιφνιδιασμό συνήλθε και πέτυχε εντυπωσιακά επιχειρησιακά αποτελέσματα. Ο πόλεμος έφερε σεισμό στην ισραηλινή κοινωνία, η οποία είχε πιστέψει μετά το 1967 ότι δεν κινδύνευε πλέον και οδήγησε στην πτώση της κυβέρνησης. Είναι ενδιαφέρον, ότι η Επιτροπή Agranat που συγκροτήθηκε για να διερευνήσει τις ευθύνες, θεώρησε υπεύθυνους τον αρχηγό του επιτελείου, δύο υποστρατήγους, έναν ταξίαρχο και τρεις αντισυνταγματάρχες. Η πρωθυπουργός και ο υπουργός Άμυνας έμειναν στο απυρόβλητο με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν αντιδράσεις.

Ερχόμενοι στις τρομοκρατικές επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, η Χαμάς έπιασε κυριολεκτικά στον ύπνο το Ισραήλ, του οποίου η αποτροπή κατέρρευσε. Εκτιμάται ότι αυτή τη φορά όταν θα αποδοθούν ευθύνες, η πολιτική ηγεσία δεν θα μείνει στο απυρόβλητο. Η Χαμάς κατάφερε να προκαλέσει στο Ισραήλ σε μία ημέρα απώλειες, στρατιωτικών και αμάχων, που είναι σχεδόν οι μισές από τις απώλειες του πολέμου του 1973, που διήρκεσε 19 ημέρες. Επιπλέον η Χαμάς, υπονόμευσε τη φήμη ότι το Ισραήλ είναι περίπου άτρωτο από επιθέσεις μαζικής κλίμακας. Τέλος, επανέφερε στο προσκήνιο το Παλαιστινιακό, υπονομεύοντας ταυτόχρονα τις Συμφωνίες του Αβραάμ.

Το Ισραήλ το 1973 είχε να αντιμετωπίσει δύο τακτικούς στρατούς και τα κατάφερε με επιτυχία. Σήμερα, η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη, με πολλά κινούμενα μέρη και πολλούς παίκτες στην περιοχή. Φυσικά δεν είναι η πρώτη φορά που το Ισραήλ αντιμετωπίζει τη Χαμάς. Τα τελευταία 15 χρόνια έχει πραγματοποιήσει στη Γάζα δύο χερσαίες επιχειρήσεις, (2008 και 2014) και μία αεροπορική (2012).

Παρά ταύτα η στρατιωτική στρατηγική του Ισραήλ υπήρξε προβληματική. Αδυνατώντας να βρει πολιτική λύση στην παρατεταμένη σύγκρουση με τη Χαμάς, ακολούθησε τη στρατηγική που Ισραηλινοί αναλυτές έχουν ονομάσει “κουρεύω το γρασίδι”. Δηλαδή στοχοποιώντας την ηγεσία των τρομοκρατικών οργανώσεων (μαζί και κάποιους αμάχους) και βομβαρδίζοντας τις υποδομές τους, απέβλεπε στο να διατηρήσει προσωρινά τη βία σε χαμηλά επίπεδα. Με αυτόν τον τρόπο το Ισραήλ κέρδιζε κάποιο χρόνο μέχρι την επόμενη μεγάλη επιχείρηση, πυροδοτώντας όμως τη ριζοσπαστικοποίηση των Παλαιστινίων.

Τα στρατηγικά διλήμματα του Ισραήλ

Το Ισραήλ σήμερα βρίσκεται σε αμηχανία για το ποια στρατηγική πρέπει να ακολουθήσει. Στρατιωτικά έχει τη δυνατότητα όχι μόνο να “κουρέψει το γρασίδι” αλλά και να σκάψει το χώμα κάτω από το γρασίδι. Ωστόσο, οποιαδήποτε επιχειρησιακή επιτυχία, εάν δεν συνδεθεί με μια πολιτική λύση για τους Παλαιστινίους, δεν πρόκειται να διαρκέσει. Επιπλέον, η στρατηγική τα προηγούμενα χρόνια έχει αναδείξει τη Χαμάς ως τον κύριο εκπρόσωπο των Παλαιστινίων, μετά την απαξίωση της Παλαιστινιακής Αρχής.

Σε καθαρά στρατιωτικό επίπεδο, το Ισραήλ αντιμετωπίζει τέσσερις προκλήσεις:

  • Πρώτον, η Χαμάς θα είναι προετοιμασμένη. Ακόμα και μία περιορισμένη εισβολή θα έχει κόστος.
  • Δεύτερον, οι όμηροι προσθέτουν δυσκολίες σε οποιοδήποτε επιχειρησιακό σχέδιο.
  • Τρίτον, το επιχειρησιακό περιβάλλον, κατοικημένος τόπος κι εκτεταμένο δίκτυο σηράγγων, θέτει επιπρόσθετα προβλήματα στην ισραηλινή εκστρατεία.
  • Τέταρτον, ο κίνδυνος για μέτωπο στο βορρά με τη Χεζμπολάχ αλλά και μια εξέγερση στη Δυτική Όχθη, θα πολλαπλασιάσουν τα προβλήματα.

Ελλάδα και στρατηγικός αιφνιδιασμός

Η Ελλάδα δέχτηκε στρατηγικό αιφνιδιασμό το 1974 με την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Εδώ δεν μάς ενδιαφέρουν οι συνωμοσιολογικές θεωρίες, ούτε αν ο Ιωαννίδης ήταν προδότης ή τον εξαπάτησαν. Η τουρκική εισβολή, όμως, δεν αναφέρεται στη βιβλιογραφία του στρατηγικού αιφνιδιασμού, πιστεύουμε για δύο λόγους: Αφενός απουσιάζουν οι εγχώριες στρατηγικές αναλύσεις της σύγχρονης ελληνικής πολεμικής ιστορίας, αφετέρου οι ξένοι μελετητές, κατεχόμενοι από στρατιωτικό οριενταλισμό, δεν θεωρούν τους πολέμους μας αρκετά σοβαρούς για να ασχοληθούν. Οι εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

Πάντως, Ελλάδα και Κύπρος δεν αισθάνθηκαν αρκετά μεγάλη την ταπείνωση για να ανακαταλάβουν το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου. Κάτι τέτοιο δεν ακούστηκε ποτέ ούτε ως μεμακρυσμένη προοπτική. Η Ελλάδα για τον στρατηγικό αιφνιδιασμό, που υλοποιείται επιχειρησιακά με το πρώτο πλήγμα, χρειάζεται να είναι προετοιμασμένη για να μην αιφνιδιαστεί πάλι.

Επιθετικά, χρειαζόμαστε καινοτόμες επιχειρησιακές αντιλήψεις για να χρησιμοποιηθούν ταυτόχρονα, διαδοχικά ή εναλλακτικά, χωρίς να στηριζόμαστε μόνο σε μία. Για τις παραμέτρους του πρώτου πλήγματος έχουμε επιχειρηματολογήσει σε παλιότερο άρθρο. Τέλος, θεωρούμε ότι η Ελλάδα χρειάζεται να επανεξετάσει την υπερβολική της εξάρτηση από το δόγμα της αποτροπής. Η αποτροπή δεν είναι πανάκεια και η λειτουργία της σε συμβατικό (μη πυρηνικό) περιβάλλον είναι προβληματική.

Slpress.gr

Post Visitors:233

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active

Privacy Policy

What information do we collect?

We collect information from you when you register on our site or place an order. When ordering or registering on our site, as appropriate, you may be asked to enter your: name, e-mail address or mailing address.

What do we use your information for?

Any of the information we collect from you may be used in one of the following ways: To personalize your experience (your information helps us to better respond to your individual needs) To improve our website (we continually strive to improve our website offerings based on the information and feedback we receive from you) To improve customer service (your information helps us to more effectively respond to your customer service requests and support needs) To process transactions Your information, whether public or private, will not be sold, exchanged, transferred, or given to any other company for any reason whatsoever, without your consent, other than for the express purpose of delivering the purchased product or service requested. To administer a contest, promotion, survey or other site feature To send periodic emails The email address you provide for order processing, will only be used to send you information and updates pertaining to your order.

How do we protect your information?

We implement a variety of security measures to maintain the safety of your personal information when you place an order or enter, submit, or access your personal information. We offer the use of a secure server. All supplied sensitive/credit information is transmitted via Secure Socket Layer (SSL) technology and then encrypted into our Payment gateway providers database only to be accessible by those authorized with special access rights to such systems, and are required to?keep the information confidential. After a transaction, your private information (credit cards, social security numbers, financials, etc.) will not be kept on file for more than 60 days.

Do we use cookies?

Yes (Cookies are small files that a site or its service provider transfers to your computers hard drive through your Web browser (if you allow) that enables the sites or service providers systems to recognize your browser and capture and remember certain information We use cookies to help us remember and process the items in your shopping cart, understand and save your preferences for future visits, keep track of advertisements and compile aggregate data about site traffic and site interaction so that we can offer better site experiences and tools in the future. We may contract with third-party service providers to assist us in better understanding our site visitors. These service providers are not permitted to use the information collected on our behalf except to help us conduct and improve our business. If you prefer, you can choose to have your computer warn you each time a cookie is being sent, or you can choose to turn off all cookies via your browser settings. Like most websites, if you turn your cookies off, some of our services may not function properly. However, you can still place orders by contacting customer service. Google Analytics We use Google Analytics on our sites for anonymous reporting of site usage and for advertising on the site. If you would like to opt-out of Google Analytics monitoring your behaviour on our sites please use this link (https://tools.google.com/dlpage/gaoptout/)

Do we disclose any information to outside parties?

We do not sell, trade, or otherwise transfer to outside parties your personally identifiable information. This does not include trusted third parties who assist us in operating our website, conducting our business, or servicing you, so long as those parties agree to keep this information confidential. We may also release your information when we believe release is appropriate to comply with the law, enforce our site policies, or protect ours or others rights, property, or safety. However, non-personally identifiable visitor information may be provided to other parties for marketing, advertising, or other uses.

Registration

The minimum information we need to register you is your name, email address and a password. We will ask you more questions for different services, including sales promotions. Unless we say otherwise, you have to answer all the registration questions. We may also ask some other, voluntary questions during registration for certain services (for example, professional networks) so we can gain a clearer understanding of who you are. This also allows us to personalise services for you. To assist us in our marketing, in addition to the data that you provide to us if you register, we may also obtain data from trusted third parties to help us understand what you might be interested in. This ‘profiling’ information is produced from a variety of sources, including publicly available data (such as the electoral roll) or from sources such as surveys and polls where you have given your permission for your data to be shared. You can choose not to have such data shared with the Guardian from these sources by logging into your account and changing the settings in the privacy section. After you have registered, and with your permission, we may send you emails we think may interest you. Newsletters may be personalised based on what you have been reading on theguardian.com. At any time you can decide not to receive these emails and will be able to ‘unsubscribe’. Logging in using social networking credentials If you log-in to our sites using a Facebook log-in, you are granting permission to Facebook to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth and location which will then be used to form a Guardian identity. You can also use your picture from Facebook as part of your profile. This will also allow us and Facebook to share your, networks, user ID and any other information you choose to share according to your Facebook account settings. If you remove the Guardian app from your Facebook settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a Google log-in, you grant permission to Google to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth, sex and location which we will then use to form a Guardian identity. You may use your picture from Google as part of your profile. This also allows us to share your networks, user ID and any other information you choose to share according to your Google account settings. If you remove the Guardian from your Google settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a twitter log-in, we receive your avatar (the small picture that appears next to your tweets) and twitter username.

Children’s Online Privacy Protection Act Compliance

We are in compliance with the requirements of COPPA (Childrens Online Privacy Protection Act), we do not collect any information from anyone under 13 years of age. Our website, products and services are all directed to people who are at least 13 years old or older.

Updating your personal information

We offer a ‘My details’ page (also known as Dashboard), where you can update your personal information at any time, and change your marketing preferences. You can get to this page from most pages on the site – simply click on the ‘My details’ link at the top of the screen when you are signed in.

Online Privacy Policy Only

This online privacy policy applies only to information collected through our website and not to information collected offline.

Your Consent

By using our site, you consent to our privacy policy.

Changes to our Privacy Policy

If we decide to change our privacy policy, we will post those changes on this page.
Save settings
Cookies settings