*Αφιέρωμα στην Παγκόσμια Ημέρα της Γης

Του Ηλία Γιαννακόπουλου – Φιλόλογου

     α.«Ήτοι μεν πρώτιστα Χάος γένετ’ αυτάρ έπειτα Γαία ευρύστερνος… ηδ’ έρως, ος κάλλιστος εν αθανάτοισι θεοίσι»Πρώτα έγινε το χάος και ύστερα η πλατύστερνη Γη… Αλλά και ο έρωτας, ο πιο ωραίος ανάμεσα στους αθάνατους θεούς, Ησιόδου Θεογονία)

         β. «Αλλ’ αυτόχθονες όντες την αυτήν εκέκτηντο μητέρα και πατρίδα… ελευθέραις ταις ψυχαίς επολιτεύοντο»  (Αλλά ήταν αυτόχθονες και είχαν την ίδια χώρα ως μητέρα και πατρίδα… ζούσαν ως πολίτες με ελεύθερα φρονήματα, Λυσίου, Επιτάφιος 17-19)

       γ«Η αρχέγονη Γαία, η παλιά γήινη θεότητα, έχει τα ίδια χαρίσματα με όλες τις άλλες μυθολογικές θεότητες της αρχαιότητας: είναι μία μορφή γενναιόδωρη, μητρική, θηλυκή αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά αυστηρή. Δεν επιτρέπει παράβαση των νόμων της.Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να θίξει τη γονιμότητά της…» (Η Γαία του James Lovelock)

Ένα από τα θετικά που απορρέουν από τους εορτασμούς και εκδηλώσεις – γνωστές και ως Ημέρα Γυναίκας, Ανεκτικότητας… – είναι και η καταφυγή σε βιβλία ή περιοδικά – εφημερίδες με σχετικά αφιερώματα. Η αναζήτηση αυτή προκαλεί μία νοσταλγία, πνευματικά και ιδεολογικά δημιουργική. Κι αυτό γιατί αναγκάζεσαι να ξαναδείς με άλλο βλέμμα απόψεις και ιδέες που διατυπώθηκαν στο παρελθόν. Άλλες τις βρίσκεις λανθασμένες, άλλες ξεπερασμένες και άλλες διαχρονικές ή και προφητικές. Στην ομάδα αυτή ανήκει και η Παγκόσμια Ημέρα της Γης.

Το δεύτερο θετικό που προκύπτει είναι ο αναγκαίος αναστοχασμός τόσο για την προσωπική μας στάση απέναντι σε θέματα σχετικά με το οικοσύστημα όσο και για την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και των κυβερνήσεων – σε διαπλανητικό επίπεδο – σε ζητήματα περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος. Αφετηριακό σημείο των προβληματισμών μας τα παλιότερα κείμενα μέσα από τα οποία αναδύεται η βασική κοσμοθεωρία ατόμων και κοινωνιών σχετικά με τη σχέση και τη θέση του ανθρώπου με τη Γη και το γενικότερο οικοσύστημα.

Η Μητέρα Γαία

Οι αρχαίοι Έλληνες στην προσπάθειά τους να ερμηνεύσουν το «άρρητο» έπλασαν μύθους που εξηγούσαν τις συμπαντικές δυνάμεις. Ωστόσο οι μύθοι τους είχαν ως αφετηρία πάντα τα προσωπικά βιώματα και τις εμπειρίες τους από τη σχέση τους με τη φύση. Ο αγώνας της υλικής τους επιβίωσης εμπλούτιζε τις πνευματικές τους αναζητήσεις και καθόριζε τη συμπεριφορά τους προς το «άγνωστο» και «παντοδύναμο».

Γι’ αυτό δεν είναι τυχαίο πως ο Ουρανός και η Γαία αποτέλεσαν το πρώτο δίδυμο των θεοτήτων των αρχαίων Ελλήνων. Η θεοποίηση των φυσικών στοιχείων υποδηλώνει την αντίληψη πως οι άνθρωποι οφείλουν την ύπαρξή τους σε αυτά. Ένιωθαν, δηλαδή, ότι αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου «όλου» που εξασφαλίζει την επιβίωσή τους και αιτιολογεί τη γέννησή τους. Η φύση ως η Μεγάλη Μητέρα συνιστά και την τροφό του ανθρώπου. «Πάντα πλήρη θεών», (Θαλής ο Μιλήσιος).

        «Γαία, Θεά, Μητέρα των μακαρίων θεών και των θνητών ανθρώπων,/ παντοτρόφε, πανδότρια, τελεσφόρα, εξολοθρεύτρια των πάντων…/ Βάθρο του αθάνατου κόσμου…/ Αλλά, θεά μακάρια, με ευμενή καρδιά αύξησε τους πολυχαρείς/ καρπούς και χάρισε ευφορία στις εποχές»  (Ορφικός ύμνος της Γης)

Την αρχέγονη και μυστηριακή σχέση του ανθρώπου με τη Γη αποδίδει και ο Λυσίας (απόσπασμα 2), όταν καταγράφει την υπερηφάνεια των Αθηναίων για το «γηγενές» της καταγωγής τους. Δεν είναι, επίσης, τυχαίοι οι όροι που εφευρέθηκαν να αποτυπώσουν τη σχέση – δεσμό αυτού, όπως: γηγενήςαυτόχθων… Το χώμα – γη της Αθήνας για τους Αθηναίους ήταν ταυτόχρονα «μητέρα και πατρίδα».

Γενικότερα «Ο ελληνικός στοχασμός, δια μέσου των Ιώνων φιλοσόφων, συνέλαβε τη φύση και το σύμπαν ως ένα έμβιο κινούμενο Όλο. Διατύπωσαν το «ενιαίο» του κόσμου και εξήγησαν την πολλαπλότητα του φαινομενικού κόσμου, ανάγοντάς την σε μία πρωταρχική ουσία – αρχή, που παραμένει άφθαρτη και αναλλοίωτη παρ’ όλες τις επιφανειακές της μεταβολές», («Άνθρωπος και Γαία», Βασίλη Χλέτσου).

Αυτήν την ενότητα του σύμπαντος και την υπόρρητη σχέση – ενότητα του ανθρώπου και της φύσης την επισήμαναν με τις θεωρίες τους και οι Προσωκρατικοί φιλόσοφοι που ονομάστηκαν και Υλοζωϊστές αφού στη φύση αναζητούσαν την αρχή του κόσμου.

Ο Χριστιανισμός

            «Και είπεν ο θεός∙ ποιήσωμεν άνθρωπον… και αρχέτωσαν των ιχθύων της θαλάσσης και των πετεινών του ουρανού και των κτηνών και πάσης της γης… και κατακυριεύσατε αυτήςκαι άρχετε… και πάσης της γης»(Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο… κι ας είναι άρχοντες και κύριοι των ψαριών… και πάσης της γης… να είσθε κύριοι και εξουσιασταί επί της γης…Γένεσις)

Η εντολή του θεού προς τον άνθρωπο για «κυριαρχία» επί της γης διαφοροποιεί την κοσμοαντίληψη για τη θέση του ανθρώπου στο σύμπαν και τη σχέση του με την Γη. Από την «ολιστική» αντίληψη και ενότητα του ανθρώπου οδεύουμε σε μία πιο ανθρωποκεντρική αντίληψη. Η φύση και η Γη θεωρούνται ως χώρος ικανοποίησης και τελείωσης του ανθρώπου, αφού αυτός έλαβε την σχετική εντολή από το θεό («αρχέτωσαν»«κατακυριεύσατε»…).

Σχετικά ο φιλόσοφος Κέλσος (2ος μ.Χ. αιώνας) επισημαίνει στο έργο του «Αληθής λόγος»«Οι χριστιανοί ισχυρίζονται πως τα πάντα δημιουργήθηκαν από το θεό για χάρη του ανθρώπου, ενώ εμείς υποστηρίζουμε ότι δεν έγιναν και δεν γίνονται ούτε για χάρη του ανθρώπου ούτε για χάρη των ζώων… Τα πάντα έχουν υπολογιστεί ώστε να εξυπηρετούν, όχι το ένα το άλλο, αλλά το όλον…».

Η θεωρία της «Γαίας»

Ωστόσο η μεγάλη στροφή στον τρόπο που ερμηνεύουμε τη σχέση ανθρώπου και γης έγινε με τη θεωρία του James Lovelock, «Γαία». Στη θεωρία του η Γη θεωρείται ως ένας υπεροργανισμός, ένας γιγάντιος ενιαίος οργανισμός όπου όλες οι λειτουργίες των επί μέρους στοιχείων – οργανισμών συμβάλλουν στη δημιουργία ενός σταθεροποιητικού μηχανισμού, ικανοποιητικού για τη δημιουργία της ζωής και τη συνέχισής της.

         «Ολόκληρο το φάσμα της ζώσας ύλης στη γη, από τις φάλαινες ως τους ιούς και από τις βελανιδιές ως τα φύκη, θα ήταν δυνατόν να θεωρηθεί ότι αποτελεί έναν και μοναδικό ζωντανό οργανισμό, ικανό να μεταβάλει την ατμόσφαιρα της γης, ώστε να ικανοποιεί τις γενικές του ανάγκες»

Η αγροτική επανάσταση: Άλμα ή απάτη;

Η κυρίαρχη άποψη είναι πως η Αγροτική Επανάσταση αποτέλεσε το μεγάλο άλμα για την πρόοδο της ανθρωπότητας και την εξέλιξη του ανθρώπου. Ο τροφοσυλλέκτης homo αρκούνταν σε ό,τι του παρείχε άμεσα η φύση. Όταν, όμως, εγκαταστάθηκε μόνιμα σε ένα χώρο κι άρχισε να καλλιεργεί τη γη – για πολλούς εκμεταλλεύεται ή καταστρέφει – από τότε άρχισε και η οικολογική καταστροφή. Η επέμβαση ήπια στην αρχή, τυραννική στις μέρες μας επέφερε βίαιες αναταράξεις στη λειτουργία της οικολογικής ισορροπίας.

Ο Noah Harari πρεσβεύει πως «Η αγροτική επανάσταση ήταν η μεγαλύτερη απάτη της ιστορίας» κι αυτό γιατί αυτή σε μια προοπτική χρόνου προσδιόρισε τη δομή των κοινωνιών και επέβαλε τη λογική της θησαύρισης και του ατομικού πλουτισμού. Έκτοτε ο πολιτισμός χτίστηκε πάνω στο στοιχείο της ποσότητας ως κοινωνικής αξίας και ατομικής αρετής.

         «Και να θυμάσαι ότι το φτωχό και ασήμαντο χώμα έκανε τον αλαζόνα γαιοκτήμονα να είναι και να φαίνεται πλούσιος» («Το τραγούδι του φλύαρου ποταμού», Μάνου Καστέλη)

Έτσι γεννήθηκε ο ανταγωνισμός, γιγαντώθηκε ο ατομικισμός, καλλιεργήθηκε η εκμετάλλευση και σήμερα η ανάδυση μιας συμπεριφοράς ανθρώπινης παράνοιας, αφού συντελείται μία καταστροφή της ίδιας της πηγής της ύπαρξής μας. Ο άνθρωπος έχασε την ιερότητα και το σεβασμό προς τη Φύση – Γη και μετατράπηκε σε τιμωρό της.

        «Ήταν, λένε, η κρίσιμη καμπή στην οποία ο sapiens αποκήρυξε τη στενή του συμβιωτική σχέση με τη φύση και ξεχύθηκε προς την απληστία και την αλλοτρίωση» (Harari, «Sapiens: Μια σύντομη Ιστορία του ανθρώπου»)

Η Νέμεση ή η Σωτηρία;

Η Μητέρα Γη δεν χάνει την ευκαιρία να μας προειδοποιεί και να διατυπώνει τις κατηγορηματικές της προσταγές. Στην εποχή της πληροφορικής δικτύωσης είναι αναγκαίο να βρούμε μία άλλη σχέση με την αρχέγονη θεά, τη Γαία. Το δίλημμα είναι αν θα ακολουθήσουμε τις θέσεις της συνεπειοκρατίας (οι πράξεις κρίνονται ανάλογα με τις συνέπειες, Mill) ή των δεοντολόγων, όπως του Καντ που κρίνουν τις πράξεις με βάση κάποιους απόλυτους κανόνες, ιδιαίτερα ηθικούς.

       “Η πραγματική νέμεση της νεωτερικής οικονομίας είναι η οικολογική κατάρρευση (Harari, «Homo deus»)

Χρειαζόμαστε μία νέα ηθική για τη στάση μας απέναντι στη φύση, τη Γεω-Ηθική. Το εμβληματικό οικολογικό σύνθημα «Σκέψου ολικά, δράσε τοπικά» αποκτά σήμερα μεγαλύτερη αξία στις καταναλωτικές και ανθρωποφάγες κοινωνίες.

«Μόνο αφού κοπεί το τελευταίο δέντρο,

μόνο αφού δηλητηριαστεί το τελευταίο ποτάμι,

μόνο αφού ψαρευτεί το τελευταίο ψάρι,

μόνο τότε θα καταλάβετε ότι τα λεφτά δεν τρώγονται»

Post Visitors:28

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active

Privacy Policy

What information do we collect?

We collect information from you when you register on our site or place an order. When ordering or registering on our site, as appropriate, you may be asked to enter your: name, e-mail address or mailing address.

What do we use your information for?

Any of the information we collect from you may be used in one of the following ways: To personalize your experience (your information helps us to better respond to your individual needs) To improve our website (we continually strive to improve our website offerings based on the information and feedback we receive from you) To improve customer service (your information helps us to more effectively respond to your customer service requests and support needs) To process transactions Your information, whether public or private, will not be sold, exchanged, transferred, or given to any other company for any reason whatsoever, without your consent, other than for the express purpose of delivering the purchased product or service requested. To administer a contest, promotion, survey or other site feature To send periodic emails The email address you provide for order processing, will only be used to send you information and updates pertaining to your order.

How do we protect your information?

We implement a variety of security measures to maintain the safety of your personal information when you place an order or enter, submit, or access your personal information. We offer the use of a secure server. All supplied sensitive/credit information is transmitted via Secure Socket Layer (SSL) technology and then encrypted into our Payment gateway providers database only to be accessible by those authorized with special access rights to such systems, and are required to?keep the information confidential. After a transaction, your private information (credit cards, social security numbers, financials, etc.) will not be kept on file for more than 60 days.

Do we use cookies?

Yes (Cookies are small files that a site or its service provider transfers to your computers hard drive through your Web browser (if you allow) that enables the sites or service providers systems to recognize your browser and capture and remember certain information We use cookies to help us remember and process the items in your shopping cart, understand and save your preferences for future visits, keep track of advertisements and compile aggregate data about site traffic and site interaction so that we can offer better site experiences and tools in the future. We may contract with third-party service providers to assist us in better understanding our site visitors. These service providers are not permitted to use the information collected on our behalf except to help us conduct and improve our business. If you prefer, you can choose to have your computer warn you each time a cookie is being sent, or you can choose to turn off all cookies via your browser settings. Like most websites, if you turn your cookies off, some of our services may not function properly. However, you can still place orders by contacting customer service. Google Analytics We use Google Analytics on our sites for anonymous reporting of site usage and for advertising on the site. If you would like to opt-out of Google Analytics monitoring your behaviour on our sites please use this link (https://tools.google.com/dlpage/gaoptout/)

Do we disclose any information to outside parties?

We do not sell, trade, or otherwise transfer to outside parties your personally identifiable information. This does not include trusted third parties who assist us in operating our website, conducting our business, or servicing you, so long as those parties agree to keep this information confidential. We may also release your information when we believe release is appropriate to comply with the law, enforce our site policies, or protect ours or others rights, property, or safety. However, non-personally identifiable visitor information may be provided to other parties for marketing, advertising, or other uses.

Registration

The minimum information we need to register you is your name, email address and a password. We will ask you more questions for different services, including sales promotions. Unless we say otherwise, you have to answer all the registration questions. We may also ask some other, voluntary questions during registration for certain services (for example, professional networks) so we can gain a clearer understanding of who you are. This also allows us to personalise services for you. To assist us in our marketing, in addition to the data that you provide to us if you register, we may also obtain data from trusted third parties to help us understand what you might be interested in. This ‘profiling’ information is produced from a variety of sources, including publicly available data (such as the electoral roll) or from sources such as surveys and polls where you have given your permission for your data to be shared. You can choose not to have such data shared with the Guardian from these sources by logging into your account and changing the settings in the privacy section. After you have registered, and with your permission, we may send you emails we think may interest you. Newsletters may be personalised based on what you have been reading on theguardian.com. At any time you can decide not to receive these emails and will be able to ‘unsubscribe’. Logging in using social networking credentials If you log-in to our sites using a Facebook log-in, you are granting permission to Facebook to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth and location which will then be used to form a Guardian identity. You can also use your picture from Facebook as part of your profile. This will also allow us and Facebook to share your, networks, user ID and any other information you choose to share according to your Facebook account settings. If you remove the Guardian app from your Facebook settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a Google log-in, you grant permission to Google to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth, sex and location which we will then use to form a Guardian identity. You may use your picture from Google as part of your profile. This also allows us to share your networks, user ID and any other information you choose to share according to your Google account settings. If you remove the Guardian from your Google settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a twitter log-in, we receive your avatar (the small picture that appears next to your tweets) and twitter username.

Children’s Online Privacy Protection Act Compliance

We are in compliance with the requirements of COPPA (Childrens Online Privacy Protection Act), we do not collect any information from anyone under 13 years of age. Our website, products and services are all directed to people who are at least 13 years old or older.

Updating your personal information

We offer a ‘My details’ page (also known as Dashboard), where you can update your personal information at any time, and change your marketing preferences. You can get to this page from most pages on the site – simply click on the ‘My details’ link at the top of the screen when you are signed in.

Online Privacy Policy Only

This online privacy policy applies only to information collected through our website and not to information collected offline.

Your Consent

By using our site, you consent to our privacy policy.

Changes to our Privacy Policy

If we decide to change our privacy policy, we will post those changes on this page.
Save settings
Cookies settings