Του Ηλία Γιαννακόπουλου – Φιλόλογου

*Αφιέρωμα στην Παγκόσμια Ημέρα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων  

 «Η δύναμη βρίσκεται στις διαφορές, όχι στις ομοιότητες» (Steven Covey).

 Όταν ο Τσέχος νομικός Karel Vasak πρότεινε το 1977 την κατηγοριοποίηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε τρεις γενιές, κανείς δεν θα περίμενε πως στις μέρες  μας θα αποτελούσε αδήριτη αναγκαιότητα μία τέταρτη γενιά δικαιωμάτων. Σε αυτήν την 4η  γενιά δικαιωμάτων δεν θα ανήκουν μόνον όσα σχετίζονται με την γενετική μηχανική και χειραγώγηση αλλά και όσα σχετίζονται με τις νέες τεχνολογίες.

  Δίπλα σε όλα αυτά κρίνεται αναγκαία και η θεσμοθέτηση της  “δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ό τ η τ α ς” και  η   αναγνώριση και αποδοχή του “άλλου” ως ισότιμης ανθρώπινης ύπαρξης .Η παγκοσμιοποίηση και τα κύματα μεταναστών της εποχής μας καθιστούν το δικαίωμα στην “διαφορετικότητα” και τον σεβασμό των δικαιωμάτων του “άλλου” ως την αναγκαία προϋπόθεση για την εξέλιξη του πολιτισμού μας και την παγκόσμια ισορροπία.

Μία περιπλάνηση στο νοηματικό φορτίο της αόριστης αντωνυμίας ο «άλλος» θα μας αποκάλυπτε τις πολλές σημασίες τόσο στην απλή όσο και στην σύνθετη μορφή της, όπως: Αλλού, άλλοτε, αλλιώς, αλλιώτικος, άλλοθι, αλλότριος ή αλλόθροος, αλλοδαπός, αλλόθρησκος, αλλόφρων, αλλόδοξος.

Στον καθημερινό μας λόγο η έννοια «άλλος» σημασιολογικά παραπέμπει στην έννοια του «ξένου» και του «διαφορετικού». Δεν είναι λίγες, όμως, και οι φορές που η χρήση του «άλλος» εμπεριέχει έναν υποτιμητικό ή απαξιωτικό χαρακτήρα και ιδιαίτερα για πρόσωπα ή λαούς και έθνη. Σε αυτήν την περίπτωση υπόρρητα δηλώνεται ο ρατσισμός – σε όλες του τις εκφάνσεις – του ομιλούντος υποκειμένου. Απέναντι στο «Εγώ και στο Εμείς» υψώνεται περιφρονητικά το «Οι άλλοι». Αυτοί μπορεί να είναι οι Εβραίοι, οι Ρομά, οι Ασιάτες, οι Αφρικανοί… Από τη μία όχθη Εμείς οι «κανονικοί» και στην απέναντι όχθη οι «άλλοι», οι διαφορετικοί, δηλαδή οι κατώτεροι…

Οι «άλλοι» και η στάση μας

Οι αλλοεθνείς, οι αλλόφυλοι, οι αλλόγλωσσοι, οι αλλόθρησκοι, οι αλλοδαποί, οι αλλόδοξοι αντιμετωπίζονται με μία δυσπιστία που πηγάζει από τον έμφυτο φόβο προς το διαφορετικό. Ό,τι δεν μας μοιάζει, ό,τι διαφέρει ή αποκλίνει από αυτά που έχουμε μάθει ή συνηθίσει να βλέπουμε το απορρίπτουμε ως κίνδυνο για την αυθεντικότητα – καθαρότητά μας. Οι «άλλοι» εκφράζουν την μη – κανονικότητα γιατί ταράζουν τις ισορροπίες μας και ακυρώνουν τους κωδικούς με τους οποίους ερμηνεύουμε την πραγματικότητα και τη συμπεριφορά των συνανθρώπων μας.

Δεν λείπουν, όμως, και οι περιπτώσεις που το «άλλο» και τους «άλλους» τα υιοθετούμε ή τα μιμούμαστε όταν σε αυτά βλέπουμε κάτι που μπορεί να εμπλουτίσει τις εμπειρίες μας ή να ανοίξει νέες προοπτικές στη ζωή μας. Είναι, δηλαδή, ιστορικά διαπιστωμένο πως άτομα, λαοί και πολιτισμοί ανανεώθηκαν και εμπλουτίστηκαν όταν υιοθέτησαν το «διαφορετικό» και ενέταξαν το «άλλο» ή τους «άλλους» στο αξιακό τους σύστημα.

Σχετικό παράδειγμα της γόνιμης ένταξης του «άλλου» στον πολιτισμό μας είναι το ποίημα του Κ. Καβάφη «Στα 200 π.Χ.» και ιδιαίτερα οι στίχοι: «Με την ποικίλη δράση των στοχαστικών προσαρμογών». Μία πρώτη αναφορά σε αυτό που σήμερα ονομάζουμε «πολυπολιτισμικότητα», που προϋποθέτει την αρμονική συνύπαρξη των διαφορετικών στοιχείων και όχι την τυφλή και μηχανική υποταγή. Τον παραπάνω στίχο του Κ. Καβάφη τον συμπληρώνει και ο στίχος: «Είμεθα ένα κράμα εδώ∙ Σύροι, Γραικοί, Αρμένιοι, Μήδοι» («Εν πόλει της Οσροηνής»).

Ο Χίτλερ, ο «Κεμάλ» και οι «άλλοι»

Θα ήταν παράλειψη, ωστόσο, να μην καταγραφεί και η στάση της εξουσίας – είτε με τη μορφή του κράτους, είτε της οργανωμένης πολιτικής ή κοινωνικής εξουσίας – απέναντι στο «άλλο» και στους «άλλους». Ο συντηρητικός χαρακτήρας της κάθε εξουσίας αντιμετώπιζε και αντιμετωπίζει με καχυποψία κάθε διαφοροποίηση στον τρόπο εκδήλωσης της κοινωνικής συμπεριφοράς ή διεκδίκησης μίας άλλης τύπου οργάνωσης της κοινωνίας και του κόσμου γενικότερα. Την καχυποψία την συνοδεύει ο φόβος που ενεργοποιεί τους μηχανισμούς άμυνας που όχι σπάνια εκδηλώνονται με βίαιες συμπεριφορές (λεκτικές ή σωματικές).

Δεν λείπουν, βέβαια, και οι περιπτώσεις αυταρχικά καθεστώτα να κατασκευάζουν «εσωτερικούς εχθρούς» στο όνομα της διατήρησης της εθνικής καθαρότητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Χίτλερ που χαρακτήρισε τους Εβραίους κίνδυνο και πληγή της Γερμανίας και της ανθρωπότητας αποδίδοντας σε αυτούς όλα τα γνωρίσματα του «άλλου». Έτσι για τους Γερμανούς οι Εβραίοι ταυτίστηκαν με το απαξιωτικό και ρατσιστικό οι «άλλοι» και έτσι αιτιολογήθηκε και δικαιολογήθηκε το Άουσβιτς και το Μαουτχάουζεν.

Μία  άλλη sui generis περίπτωση της αρνητικής χρήσης του όρου οι «άλλοι» με τα παράγωγά του είναι και το τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκη «Κεμάλ». Ένα τραγούδι διαχρονικό που αποτυπώνει με ενάργεια τη βαναυσότητα  και τη βαρβαρότητα της κατεστημένης εξουσίας απέναντι σε έναν πρίγκηπα που θέλησε να αλλάξει τον κόσμο ακολουθώντας τον «άλλο», τον δικό του τρόπο και  δρόμο. Το τέλος του Κεμάλ – που θα μπορούσε να είναι ένας από εμάς – είναι γνωστό, όπως και κάποιοι στίχοι που αποτυπώνουν με καθαρότητα κάποιες διαχρονικές αλήθειες για τον «άλλο» δρόμο και τον «άλλο» άνθρωπο.

«Ακούστε την ιστορία του Κεμάλ / ενός νεαρού πρίγκηπα, της Ανατολής / …που νόμισε ότι μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. / αλλά σκοτεινές οι ψυχές των ανθρώπων / …κυνηγάν τον αποστάτη να τον πιάσουν ζωντανό / …νικημένο μου ξεφτέρι δεν αλλάζουν οι καιροί, / με φωτιά και με μαχαίρι πάντα ο κόσμος προχωρεί./».

Ο ακροτελεύτιος στίχος, όσο κι αν συνιστά μία απαισιόδοξη αξιολόγηση για κάθε απόπειρα αλλαγής του κόσμου με «άλλους» τρόπους, δεν παύει να αποτυπώνει με σαφήνεια μία αλήθεια για το τέλος της προσπάθειας των «άλλων».

«Καληνύχτα Κεμάλ, αυτός ο κόσμος δε θα αλλάξει ποτέ. Καληνύχτα..»

Οι «άλλοι» στις ανοιχτές κοινωνίες

Οι «άλλοι» στις παραδοσιακές κοινωνίες χρησιμοποιούνταν ως ο αποδιοπομπαίος τράγος ή ως ένα άλλοθι των εξουσιών να επιβάλουν ή να διατηρήσουν την δύναμή τους. Πώς θα μπορούσαμε, όμως, να αιτιολογήσουμε ή να ερμηνεύσουμε τη στάση μας απέναντι στους «άλλους» στις σύγχρονες – ανοιχτές κοινωνίες;

Η σύγχρονη κοινωνία, αν και χαρακτηρίζεται ως «ανοιχτή» είναι μία κοινωνία κλειστών οριζόντων. Οι άνθρωποι δεν επικοινωνούν πλέον ως όντα με συναισθήματα και κατανόηση αλλά συνάπτουν σχέσεις που διακρίνονται  από τη σκοπιμότητα και το συμφεροντολογικό πνεύμα. Όλα έχουν περιχαρακωθεί στο βασίλειο του Εγώ που τρέφει και συντηρεί έναν αρρωστημένο ατομικισμό. Ο καθένας συμπεριφέρεται ως νάρκισσος και καταδυναστεύεται από μία αντικοινωνική αυταρέσκεια.

Ο μοναχικός, δηλαδή, άνθρωπος της εποχής μας δεν μπορεί και δεν θέλει να δει μακριά. Αυτοεγκλωβίζεται στο «πανίσχυρο» Εγώ του και αυτοτραυματίζεται από τα συρματοπλέγματα της μοναξιάς του. Τα αισθήματά του δεν έχουν προοπτική και οι σκέψεις του αναπαράγουν την οίηση και τη φιλαυτία. Στον στενό του κύκλο δεν υπάρχουν οι «άλλοι». Κι αν υπάρχουν, υπάρχουν για να τον «υμνολογούν» και να τον καταξιώνουν.

Έτσι, μέσα σε αυτό το πλαίσιο οι άλλοι αντιμετωπίζονται ως εργαλεία και ως μέσα και όχι ως αυθύπαρκτες οντότητες. Αυτή η τύφλωση και η απουσία οριζόντων καθιστά το σύγχρονο άτομο απάνθρωπο και μισάνθρωπο. Το Εγώ αντιπαρατίθεται με το οι «άλλοι» και δεν μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά. Γνωρίζει μόνο τη διάζευξη και την περιφρόνηση.

Ένα θολό τοπίο, λοιπόν, σκεπάζει τις σημερινές ανθρώπινες υπάρξεις που κρύβονται πίσω από τον εγωκεντρισμό τους που από τη φύση του κρύβει τους ορίζοντες και την παρουσία – ύπαρξη των «άλλων».

Η αποδοχή της διαφορετικότητας

Ωστόσο, το «άλλο» και οι «άλλοι» είναι απέναντί μας ή και δίπλα μας. Κανείς δεν μας υποχρεώνει να τους μιμηθούμε ούτε να τους εντάξουμε στο αξιακό μας σύστημα. Μπορούμε, όμως, να απαλλαγούμε από το σύνδρομο ανωτερότητας έναντι των «άλλων» γιατί κανένα δικαστήριο δεν μπορεί να αποφανθεί για την ανωτερότητά μας ή την κατωτερότητά τους.

Προέχει η αποδοχή του «άλλου» και των «άλλων» ως μιας αναγκαιότητας της ζωής και της φύσης που διακηρύσσει την αξία και τον πλούτο της διαφορετικότητας και της ποικιλότητας. Ο τρόπος που το κάθε άτομο ή η κοινωνία αντιμετωπίζει ή χειρίζεται το «άλλο» προδίδει και την ποιότητά του. Πλοηγός της συμπεριφοράς μας μπορεί να γίνει η άποψη του Ρουσσώ: 

«Μπορεί να μην είμαι καλύτερος, αλλά τουλάχιστον είμαι διαφορετικός».

Post Visitors:74

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active

Privacy Policy

What information do we collect?

We collect information from you when you register on our site or place an order. When ordering or registering on our site, as appropriate, you may be asked to enter your: name, e-mail address or mailing address.

What do we use your information for?

Any of the information we collect from you may be used in one of the following ways: To personalize your experience (your information helps us to better respond to your individual needs) To improve our website (we continually strive to improve our website offerings based on the information and feedback we receive from you) To improve customer service (your information helps us to more effectively respond to your customer service requests and support needs) To process transactions Your information, whether public or private, will not be sold, exchanged, transferred, or given to any other company for any reason whatsoever, without your consent, other than for the express purpose of delivering the purchased product or service requested. To administer a contest, promotion, survey or other site feature To send periodic emails The email address you provide for order processing, will only be used to send you information and updates pertaining to your order.

How do we protect your information?

We implement a variety of security measures to maintain the safety of your personal information when you place an order or enter, submit, or access your personal information. We offer the use of a secure server. All supplied sensitive/credit information is transmitted via Secure Socket Layer (SSL) technology and then encrypted into our Payment gateway providers database only to be accessible by those authorized with special access rights to such systems, and are required to?keep the information confidential. After a transaction, your private information (credit cards, social security numbers, financials, etc.) will not be kept on file for more than 60 days.

Do we use cookies?

Yes (Cookies are small files that a site or its service provider transfers to your computers hard drive through your Web browser (if you allow) that enables the sites or service providers systems to recognize your browser and capture and remember certain information We use cookies to help us remember and process the items in your shopping cart, understand and save your preferences for future visits, keep track of advertisements and compile aggregate data about site traffic and site interaction so that we can offer better site experiences and tools in the future. We may contract with third-party service providers to assist us in better understanding our site visitors. These service providers are not permitted to use the information collected on our behalf except to help us conduct and improve our business. If you prefer, you can choose to have your computer warn you each time a cookie is being sent, or you can choose to turn off all cookies via your browser settings. Like most websites, if you turn your cookies off, some of our services may not function properly. However, you can still place orders by contacting customer service. Google Analytics We use Google Analytics on our sites for anonymous reporting of site usage and for advertising on the site. If you would like to opt-out of Google Analytics monitoring your behaviour on our sites please use this link (https://tools.google.com/dlpage/gaoptout/)

Do we disclose any information to outside parties?

We do not sell, trade, or otherwise transfer to outside parties your personally identifiable information. This does not include trusted third parties who assist us in operating our website, conducting our business, or servicing you, so long as those parties agree to keep this information confidential. We may also release your information when we believe release is appropriate to comply with the law, enforce our site policies, or protect ours or others rights, property, or safety. However, non-personally identifiable visitor information may be provided to other parties for marketing, advertising, or other uses.

Registration

The minimum information we need to register you is your name, email address and a password. We will ask you more questions for different services, including sales promotions. Unless we say otherwise, you have to answer all the registration questions. We may also ask some other, voluntary questions during registration for certain services (for example, professional networks) so we can gain a clearer understanding of who you are. This also allows us to personalise services for you. To assist us in our marketing, in addition to the data that you provide to us if you register, we may also obtain data from trusted third parties to help us understand what you might be interested in. This ‘profiling’ information is produced from a variety of sources, including publicly available data (such as the electoral roll) or from sources such as surveys and polls where you have given your permission for your data to be shared. You can choose not to have such data shared with the Guardian from these sources by logging into your account and changing the settings in the privacy section. After you have registered, and with your permission, we may send you emails we think may interest you. Newsletters may be personalised based on what you have been reading on theguardian.com. At any time you can decide not to receive these emails and will be able to ‘unsubscribe’. Logging in using social networking credentials If you log-in to our sites using a Facebook log-in, you are granting permission to Facebook to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth and location which will then be used to form a Guardian identity. You can also use your picture from Facebook as part of your profile. This will also allow us and Facebook to share your, networks, user ID and any other information you choose to share according to your Facebook account settings. If you remove the Guardian app from your Facebook settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a Google log-in, you grant permission to Google to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth, sex and location which we will then use to form a Guardian identity. You may use your picture from Google as part of your profile. This also allows us to share your networks, user ID and any other information you choose to share according to your Google account settings. If you remove the Guardian from your Google settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a twitter log-in, we receive your avatar (the small picture that appears next to your tweets) and twitter username.

Children’s Online Privacy Protection Act Compliance

We are in compliance with the requirements of COPPA (Childrens Online Privacy Protection Act), we do not collect any information from anyone under 13 years of age. Our website, products and services are all directed to people who are at least 13 years old or older.

Updating your personal information

We offer a ‘My details’ page (also known as Dashboard), where you can update your personal information at any time, and change your marketing preferences. You can get to this page from most pages on the site – simply click on the ‘My details’ link at the top of the screen when you are signed in.

Online Privacy Policy Only

This online privacy policy applies only to information collected through our website and not to information collected offline.

Your Consent

By using our site, you consent to our privacy policy.

Changes to our Privacy Policy

If we decide to change our privacy policy, we will post those changes on this page.
Save settings
Cookies settings