Του Ηλία Γιαννακόπουλου – Φιλόλογου

«Η ανάγκη να νιώθει κανείς την αίσθηση ταυτότητας πηγάζει από τις ίδιες τις συνθήκες της ανθρώπινης ύπαρξης, και είναι η πηγή των πιο έντονων επιθυμιών. Μια και δεν μπορώ να παραμείνω υγιής χωρίς την αίσθηση του «εγώ» ωθούμαι στο να κάνω τα πάντα για ν’ αποκτήσω αυτή την αίσθηση»(Έριχ Φρομ).

  Και να που η συζήτηση για το γάμο των ομοφύλων δεν προκάλεσε μόνον τον πολιτικό σκεπτικισμό στους βουλευτές περί του πρακτέου στην ψήφιση του σχετικού νομοσχεδίου αλλά ανέσυρε από τη λήθη και κάποιους όρους που εμπλούτισαν το λεξιλόγιό μας. Ο δικαιωματισμός και ο ταυτοτικός είναι οι όροι που κυριαρχούν τόσο στα πολιτικά κόμματα όσο και στις τηλεοπτικές συζητήσεις για το επίμαχο νομοθέτημα.

Μόνιμη επωδός κάποιων στελεχών της αντιπολίτευσης είναι η θέση “για εμάς είναι μεγάλο ταυτοτικό θέμα” ή “εμάς τα ζητήματα των δικαιωμάτων δεν είναι ζητήματα αρχηγισμού και πειθαρχίας, είναι ζητήματα ταυτοτικά”. Σύμφωνα με τα λεξικά “Ταυτοτικός” είναι αυτός που έχει σχέση με τα χαρακτηριστικά ή τα δεδομένα με βάση τα οποία αναγνωρίζεται ένα άτομο ένα σύνολο ατόμων ως διακριτό από τα άλλα.

   Άμεσα ή έμμεσα, λοιπόν, τίθεται το θέμα και ο προβληματισμός για εκείνα τα στοιχεία που δομούν την Ταυτότητά μας ή μέσα σε ποια στοιχεία βρίσκομαι την ταυτότητά μας και προσδιοριζόμαστε έναντι των άλλων  

Ο άνθρωπος της πρωτόγονης εποχής ζώντας μέσα στη φύση με μια μικρή ομάδα συνανθρώπων του – που με την πάροδο του χρόνου διευρυνόταν – ένιωθε ασφαλής και αντλούσε την επιβεβαίωσή του και το νόημα της ζωής του από το «δεσμό» με τη φύση και τους ανθρώπους. Η οικογένεια, η φυλή και η φύση διαμόρφωναν το αναγκαίο πλαίσιο  μέσα στο οποίο ο άνθρωπος μπορούσε να αντλήσει την αίσθηση της ταυτότητάς του. 

Ωστόσο στην πορεία του ανθρώπινου γένους – και μετά την αποκόλληση του ανθρώπου από τη φύση – η αίσθηση της ταυτότητας πηγάζει από την ένταξή του σε ευρύτερα κοινωνικά σύνολο ή σε διάφορες κοινωνικές ή επαγγελματικές ομάδες (εργάτης, αγρότης…). Το έθνος σε ένα άλλο επίπεδο (18ος αιώνας…) αποτέλεσε την κύρια ή τη σημαντικότερη πηγή άντλησης της ανθρώπινης ταυτότητας.

Στις σύγχρονες παγκοσμιοποιημένες και πολυπολιτισμικές κοινωνίες το θέμα της ανθρώπινης ταυτότητας τίθεται πιο επιτακτικά, αφού οι παραδοσιακές πηγές άντλησης της ταυτότητας ή έχουν στερέψει ή δεν είναι ικανές να καλύψουν τις νέες ανάγκες ταυτότητας. Σε αυτό το τοπίο αναπόφευκτα η σκέψη μας εστιάζει στις θεωρίες του Χάντιγκτον και του Φουκουγιάμα που σκιαγραφούν το νέο παγκόσμιο τοπίο μέσα στο οποίο ο άνθρωπος αναζητά την ταυτότητά του.

Ο Χάντιγκτον και ο Φουκουγιάμα

 Στη διαφορά Χάντιγκτον και Φουκουγιάμα κυριαρχεί η διαπίστωση αν βρισκόμαστε ως ανθρωπότητα στο «τέλος των ιδεολογιών» ή επιστρέφουμε σε ένα ζοφερό παρελθόν «σύγκρουσης πολιτισμών». Οι δυο καθηγητές στα εμβληματικά τους έργα «Σύγκρουση πολιτισμών» και «Το τέλος της ιστορίας» αντιμετωπίζουν με διαφορετικό σκεπτικό τις κοσμογονικές αλλαγές και τα γεγονότα που χαρακτηρίζουν τον πλανήτη μας. 

Στην αισιόδοξη, δηλαδή, αντίληψη του Φουκουγιάμα για ένα αισιόδοξο μέλλον εξαιτίας του τέλους των «-ισμών» (Φεουδαλισμός, Κομμουνισμός, Φασισμός) και της απόλυτης επικράτησης της δημοκρατίας και της ελεύθερης αγοράς αντιπαρατίθεται η άποψη του Χάντιγκτον που πρεσβεύει πως η ανθρωπότητα οδεύει σε πολέμους και συγκρούσεις που πυροδοτούνται από τη διαφορά των πολιτισμών (Ασιατικός vs Ευρωπαϊκός = Δυτικός). Ο πολιτισμός, δηλαδή, κατέστη η σημαντικότερη δύναμη στο σύγχρονο κόσμο που προκαλεί συγκρούσεις.

Η θεωρία του Χάντιγκτον εδράζει τα επιχειρήματά της πάνω στη διαπίστωση πως ο πολιτισμός διαποτίζει καταλυτικά την ανθρώπινη ύπαρξη και καθορίζει απόλυτα τόσο τη θρησκευτική όσο και την εθνική ταυτότητα των ατόμων ισχύει, όμως, και το αντίθετο. Οι θρησκείες και το συντεταγμένο κοσμικό κράτος (πολιτεία ή Έθνος) διαμορφώνουν την πολιτιστική ταυτότητα που ο άνθρωπος διαθέτει ή αναζητεί. Η ύπαρξη διαφορετικών ταυτοτήτων (θρησκευτικής ή Εθνικής) επωάζει το κλίμα των μεγάλων συγκρούσεων της υφηλίου, όπως καταγράφεται από τους ιστορικούς. 

Κι αυτό γιατί η έννοια της ταυτότητας συνδέεται με την ανάγκη για ασφάλεια και προσωπική αξία. Οι άνθρωποι γενικά χρειάζονται μια ταυτότητα όπως χρειάζονται και μια ουτοπία για τη νοηματοδότηση της ζωής τους. Οι ταυτότητες, λοιπόν, συνιστούν το ποιητικό αίτιο της ανθρώπινης ιστορίας και ιδιαίτερα σε εποχές απόλυτης αβεβαιότητας, κατάρρευσης παραδοσιακών ιδεολογιών, ρευστοποίησης αξιών και ακραίας υλικής ανασφάλειας.

Από την απορρύθμιση και τη σχετικοποίηση των ηθικών κωδίκων σε πλανητικό επίπεδο η ανθρωπότητα οδηγείται σε ένα γενικό αποπροσανατολισμό και μια βαθιά σύγχυση γύρω από τις ιδέες, τις αξίες και τους κανόνες συμπεριφοράς. Σε αυτό το χαοτικό τοπίο της παγκοσμιοποιημένης αταξίας οι άνθρωποι αναζητούν μια ταυτότητα, ως καθησυχαστική βεβαιότητα, ως σταθερό σημείο, ως θεμελιακή ασφάλεια. Όλα αυτά τα προσφέρουν η θρησκευτική και η εθνική ταυτότητα που συνθέτουν τη σημαντικότερη πολιτισμική παράμετρο της εποχής μας και επηρεάζουν καθοριστικά τη συμπεριφορά και τη δράση ατόμων και λαών. 

Η θρησκευτική ταυτότητα

     «Αυτό που ψάχνει ο άνθρωπος στη θρησκεία είναι να σώσει την ίδια του την ατομικότητα, να τη διαιωνίσει, κάτι που δεν μπορεί να το αποκτήσει ούτε με την επιστήμη ούτε με την τέχνη ούτε με την ηθική” (Miguel de Unamuno, Ισπανός συγγραφέας και φιλόσοφος).

Η θρησκεία συνοδευόμενη παραδοσιακά από ένα ανάλογο σύστημα ηθικών αξιών και κανόνων διαποτίζει την ανθρώπινη σκέψη με ανάλογα κριτήρια αξιολόγησης και κατανόησης του κόσμου. Επί πλέον διαμορφώνει τη βιοθεωρία και την ανάλογη στάση ζωής για τα «μικρά» και «μεγάλα» της καθημερινότητάς μας. Το δίκαιο, το καλό, το ανήθικο, ο θάνατος, η εξουσία, ο άνθρωπος, ο πλούτος, ο Θεός και ένα πλήθος άλλων φαινομένων και γεγονότων λαμβάνουν ξεχωριστό περιεχόμενο και σημασία για τη ζωή των ανθρώπων που ασπάζονται το αντίστοιχο θρησκευτικό δόγμα. 

Όλα τα παραπάνω συγκροτούν τους αξιολογικούς κώδικες της εσωτερικής και εξωτερικής πραγματικότητας και το άτομο συμπεριφέρεται – αντιδρά σύμφωνα με αυτούς. Επιπρόσθετα η θρησκευτική ταυτότητα διαμορφώνει και μια άλλη πλευρά της συμπεριφοράς μας που σχετίζεται με το πειθαρχημένο πνεύμα, την πίστη σε ανώτερες και άλογες δυνάμεις, τη μετριοφροσύνη, την αδιαφορία για τα εγκόσμια, τις φοβισμένες συνειδήσεις, το περιεχόμενο της αμαρτίας και την παρουσία του ανθρώπου στο σύμπαν.

Με τον ένα, λοιπόν, ή με τον άλλο τρόπο η θρησκευτική ταυτότητα διαμορφώνει και επηρεάζει τις βασικές συνιστώσες τόσο της ανθρώπινης συμπεριφοράς όσο και της αντίδρασης της μάζας. Όταν, όμως, η θρησκευτική πίστη σε κάποιες χώρες μετασχηματίστηκε σε θρησκευτικό εθνικισμό τότε εμφανίζονται φαινόμενα ομαδικής υστερίας με στοιχεία σωτηριολογικού παραληρήματος. Ο Ισλαμικός Φονταμενταλισμός αποτελεί έκφραση αυτού του θρησκευτικού εθνικισμού και συνοδεύεται από οικειοθελή τύφλωση, φανατισμό και ανορθολογισμό.

Η εθνική ταυτότητα

      «Η αίσθηση της ταυτότητας του μέσου ανθρώπου σήμερα πηγάζει περισσότερο από το γεγονός ότι ανήκει σε ένα έθνος παρά από το γεγονός ότι είναι “γιος του ανθρώπου”» (Φρομ)

Εξίσου σημαντική είναι και η επίδραση της εθνικής ταυτότητας στη συμπεριφορά του ανθρώπου. Η επιθυμία αλλά και η ανάγκη του ατόμου να ανήκει σε ένα έθνος είναι πανάρχαια (φυλή, γένος…) κι αυτό αισθητοποιεί τον καταλυτικό ρόλο της συνειδητοποίησης των εθνικών ριζωμάτων στη συμπεριφορά μας. Η εθνική ταυτότητα δηλαδή διαμορφώνει την ανάλογη ψυχολογία που είναι εμπλουτισμένη με αισθήματα υπερηφάνειαςαυτοπεποίθησης και μοναδικότητας της ύπαρξής μας.

 Το άτομο, επίσης, γαλουχημένο από μικρή ηλικία στα εθνικά ιδεώδη προσαρμόζει τους γενικότερους στόχους του σύμφωνα με τα εθνικά συμφέροντα. Αναπτύσσει πολλές φορές μια παθολογική αγάπη προς την πατρίδα – έθνος που όχι σπάνια αγγίζει τα όρια του εθνικισμού. Μια εθνική επιτυχία γεμίζει με χαρά και ενθουσιασμό τους πολίτες που μέσα από αυτήν αντλούν και την ατομική τους επιβεβαίωση.

Επιπλέον η εθνική ταυτότητα εμπλουτισμένη με θετικά πρότυπα ζωής και αξίες κοινωνικοποιεί τα άτομα ανάλογα και τα ωθεί σε ενέργειες που αναβαθμίζουν την παρουσία του ανθρώπου ως πνευματικού και ηθικού όντος. Οι αγώνες για την ελευθερία, η κοινή προσπάθεια για την επίτευξη ενός εθνικού στόχου, η καλλιέργεια του συλλογικού «εμείς» και το πνεύμα της ομοψυχίας σε περιόδους κρίσης συνυφαίνουν το πλαίσιο των θετικών στοιχείων της συμπεριφοράς που πηγάζουν από τη διαμορφωμένη εθνική ταυτότητα.

«Οι ταυτότητες θα έπρεπε να εκλαμβάνονται περισσότερο ως «διαδρομές» παρά ως «ρίζες», ως χάρτες του μέλλοντος παρά ως ίχνη του παρελθόντος» (Mc Crone).

Ωστόσο δεν απουσιάζουν και συμπεριφορές όπου η εθνική τύφλωση, ο φανατισμός, η πίστη σε ανύπαρκτα γνωρίσματα, ο ρατσισμός και η απαξίωση του εθνικά «διαφορετικού» οδηγούν νομοτελειακά σε πολεμικές συρράξεις μεταξύ των λαών – εθνών. Λειτουργώντας επίσης η εθνική ταυτότητα ως κιβωτός του γλωσσικού πλούτου και όλων των παραδοσιακών αξιών συγκροτεί τη γενική κοσμοθεωρία του ατόμου που συνιστά το «πρώτο κινούν» της συμπεριφοράς του. Όταν, όμως, η λατρεία του Έθνους μετασχηματίζεται σε εθνικισμό, τότε συνιστά «μια ιδεολογία που επικεντρώνεται στην εξαιρετική αξία ενός Έθνους ως διαμορφωτή της ανθρώπινης ταυτότητας, ενώ συχνά δίνει έμφαση στην ανωτερότητά του πέρα από άλλες εθνικές οντότητες…» (Michael Freeden). Ο Εθνικισμός είναι μια θρησκεία χωρίς θεό.

        «Όπως η αγάπη για ένα άτομο που αποκλείει την αγάπη για τους άλλους δεν είναι αγάπη, έτσι και η αγάπη ενός για τη χώρα του όταν δεν αποτελεί μέρος της αγάπης του για την ανθρωπότητα δεν είναι αγάπη, αλλά ειδωλολατρική λατρεία». (Φρομ)

Η ανάγκη για ταυτότητα

Έτσι, λοιπόν, η θρησκευτική ταυτότητα όσο και η εθνική ταυτότητα διαμορφώνουν την ανθρώπινη συμπεριφορά με το δικό τους ξεχωριστό τρόπο η κάθε μια. Αυτό αποδεικνύει πως η ανθρώπινη ύπαρξη, ως σκέψη και ενέργεια, δεν δημιουργεί και δεν δρα – αντιδρά ασυνείδητα και στο κενό αλλά αντίθετα καθοδηγείται από παράγοντες που πηγάζουν από τον ανάλογο κοινωνικό, οικονομικό, πολιτιστικό, θρησκευτικό και εθνικό χώρο. Τέλος, αυτό επιβεβαιώνει τη διαπίστωση πως ο άνθρωπος αποτελεί μια πολυδιάστατη οντότητα που πασχίζει να επιβιώσει και να καταξιωθεί στο χώρο και το χρόνο.

Θρησκεία, επομένως και Έθνος (ως υποκατάστατο του αρχέγονου φυλετικού δεσμού) αποτελούν τα δυο βασικά ριζώματα του σύγχρονου ανθρώπου. Φαίνεται πως τα παραδοσιακά αυτά στοιχεία άντεξαν στα κύματα του ορθολογισμού και της οικουμενικότητας που οραματίστηκαν έναν κόσμο πάνω από θρησκευτικές διαφοροποιήσεις.

 Στις παραπάνω δύο ταυτότητες θα μπορούσαν να προστεθούν η γλώσσα («ομόγλωσσον»), τα κοινά ήθη και έθιμα («ομότροπον»), ο τόπος καταγωγής και φυσικά η ιστορική γνώση ως συνείδηση. Όλα αυτά, βέβαια, συνθέτουν και το περιεχόμενο της εθνικής ταυτότητας, αλλά το καθένα ξεχωριστά μπορεί να αποτελέσει μία συναισθηματική «γέφυρα» για τον σύγχρονο άνθρωπος για να συνδεθεί με όσους αυτός νιώθει πιο κοντά. Γιατί όσο κι αν ο πολιτισμός μας διακήρυξε την αξία της «ατομικότητας» και την σημασία του αυτοπροσδιορισμού και της αυτονομίας (Καστοριάδης) ο άνθρωπος δεν έπαψε να αναζητά την ταυτότητά του σε μία «κοινότητα».

Είναι αυτή η εσωτερική ανάγκη για μία ταυτότητα που πολλές φορές τον οδηγεί στην «ασφάλεια» της αγέλης κι ας χάσει κάτι από την ελευθερία του. Ψυχολόγοι και κοινωνιολόγοι προσπάθησαν να δώσουν κάποια ερμηνεία σε αυτήν την ανάγκη για ταυτότητα, χωρίς βέβαια να έχει διατυπωθεί με πειστικό τρόπο η τελική απάντηση – ερμηνεία. Γι’ αυτό οι θέσεις – ερμηνείες του Έριχ Φρομ παραμένουν πάντα επίκαιρες και ενδιαφέρουσες:

«Ως προς την ανάγκη συνάφειας, ριζώματος και υπερβατότητας, η ανάγκη αυτή είναι τόσο ζωτική κι επιτακτική για μια αίσθηση ταυτότητας, ώστε ο άνθρωπος δεν μπορεί να παραμείνει υγιής αν δεν βρει κάποιο τρόπο να την ικανοποιήσει… Οι άνθρωποι επιθυμούν να διακινδυνεύουν τη ζωή τους, να εγκαταλείπουν την αγάπη τους, να παραδίνουν την ελευθερία τους και να θυσιάζουν τις σκέψεις τους μόνο και μόνο για να είναι ο καθένας τους μια μονάδα του πλήθους, για να συμμορφώνεται και ν’ αποκτά έτσι κάποια αίσθηση ταυτότητας, έστω κι απατηλή»(«Η υγιής κοινωνία»).

Post Visitors:86

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners. View more
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active

Privacy Policy

What information do we collect?

We collect information from you when you register on our site or place an order. When ordering or registering on our site, as appropriate, you may be asked to enter your: name, e-mail address or mailing address.

What do we use your information for?

Any of the information we collect from you may be used in one of the following ways: To personalize your experience (your information helps us to better respond to your individual needs) To improve our website (we continually strive to improve our website offerings based on the information and feedback we receive from you) To improve customer service (your information helps us to more effectively respond to your customer service requests and support needs) To process transactions Your information, whether public or private, will not be sold, exchanged, transferred, or given to any other company for any reason whatsoever, without your consent, other than for the express purpose of delivering the purchased product or service requested. To administer a contest, promotion, survey or other site feature To send periodic emails The email address you provide for order processing, will only be used to send you information and updates pertaining to your order.

How do we protect your information?

We implement a variety of security measures to maintain the safety of your personal information when you place an order or enter, submit, or access your personal information. We offer the use of a secure server. All supplied sensitive/credit information is transmitted via Secure Socket Layer (SSL) technology and then encrypted into our Payment gateway providers database only to be accessible by those authorized with special access rights to such systems, and are required to?keep the information confidential. After a transaction, your private information (credit cards, social security numbers, financials, etc.) will not be kept on file for more than 60 days.

Do we use cookies?

Yes (Cookies are small files that a site or its service provider transfers to your computers hard drive through your Web browser (if you allow) that enables the sites or service providers systems to recognize your browser and capture and remember certain information We use cookies to help us remember and process the items in your shopping cart, understand and save your preferences for future visits, keep track of advertisements and compile aggregate data about site traffic and site interaction so that we can offer better site experiences and tools in the future. We may contract with third-party service providers to assist us in better understanding our site visitors. These service providers are not permitted to use the information collected on our behalf except to help us conduct and improve our business. If you prefer, you can choose to have your computer warn you each time a cookie is being sent, or you can choose to turn off all cookies via your browser settings. Like most websites, if you turn your cookies off, some of our services may not function properly. However, you can still place orders by contacting customer service. Google Analytics We use Google Analytics on our sites for anonymous reporting of site usage and for advertising on the site. If you would like to opt-out of Google Analytics monitoring your behaviour on our sites please use this link (https://tools.google.com/dlpage/gaoptout/)

Do we disclose any information to outside parties?

We do not sell, trade, or otherwise transfer to outside parties your personally identifiable information. This does not include trusted third parties who assist us in operating our website, conducting our business, or servicing you, so long as those parties agree to keep this information confidential. We may also release your information when we believe release is appropriate to comply with the law, enforce our site policies, or protect ours or others rights, property, or safety. However, non-personally identifiable visitor information may be provided to other parties for marketing, advertising, or other uses.

Registration

The minimum information we need to register you is your name, email address and a password. We will ask you more questions for different services, including sales promotions. Unless we say otherwise, you have to answer all the registration questions. We may also ask some other, voluntary questions during registration for certain services (for example, professional networks) so we can gain a clearer understanding of who you are. This also allows us to personalise services for you. To assist us in our marketing, in addition to the data that you provide to us if you register, we may also obtain data from trusted third parties to help us understand what you might be interested in. This ‘profiling’ information is produced from a variety of sources, including publicly available data (such as the electoral roll) or from sources such as surveys and polls where you have given your permission for your data to be shared. You can choose not to have such data shared with the Guardian from these sources by logging into your account and changing the settings in the privacy section. After you have registered, and with your permission, we may send you emails we think may interest you. Newsletters may be personalised based on what you have been reading on theguardian.com. At any time you can decide not to receive these emails and will be able to ‘unsubscribe’. Logging in using social networking credentials If you log-in to our sites using a Facebook log-in, you are granting permission to Facebook to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth and location which will then be used to form a Guardian identity. You can also use your picture from Facebook as part of your profile. This will also allow us and Facebook to share your, networks, user ID and any other information you choose to share according to your Facebook account settings. If you remove the Guardian app from your Facebook settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a Google log-in, you grant permission to Google to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth, sex and location which we will then use to form a Guardian identity. You may use your picture from Google as part of your profile. This also allows us to share your networks, user ID and any other information you choose to share according to your Google account settings. If you remove the Guardian from your Google settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a twitter log-in, we receive your avatar (the small picture that appears next to your tweets) and twitter username.

Children’s Online Privacy Protection Act Compliance

We are in compliance with the requirements of COPPA (Childrens Online Privacy Protection Act), we do not collect any information from anyone under 13 years of age. Our website, products and services are all directed to people who are at least 13 years old or older.

Updating your personal information

We offer a ‘My details’ page (also known as Dashboard), where you can update your personal information at any time, and change your marketing preferences. You can get to this page from most pages on the site – simply click on the ‘My details’ link at the top of the screen when you are signed in.

Online Privacy Policy Only

This online privacy policy applies only to information collected through our website and not to information collected offline.

Your Consent

By using our site, you consent to our privacy policy.

Changes to our Privacy Policy

If we decide to change our privacy policy, we will post those changes on this page.
Save settings
Cookies settings